Het woord sacrament komt niet in de Bijbel voor. Het is een woord dat in de kerk is bedacht, maar de uit te voeren handelingen komen zeker wel in de Bijbel voor.

Wat ook in de kerk is bedacht, is welke handelingen, die God voorschrijft, sacramenten zijn genoemd. De Katholieke kerk heeft een keus gemaakt voor zeven sacramenten, de Protestantse kerken zien twee daarvan ook als sacrament.

De bedoeling van een sacrament is om geloof te bouwen. Hoe dat gaat zullen we zien.

Deze studie is nog niet compleet.

Studievragen

Bij dit onderwerp zou je de volgende vragen kunnen stellen.

Hoe komen we aan het woord sacrament en wat is een sacrament?

Wat is het verschil tussen een sacrament en het houden van de geboden.

Welke ‘sacramenten’ komen in de Bijbel voor?

Waarom is het uitvoeren van een sacrament krachtig?

In het hoofdstuk Lessen staan antwoorden op deze vragen.

Wat is een sacrament?

Het Latijnse woord, waarvan het Nederlandse woord sacrament is afgeleid, is sacramentum. Dat woord komt van ‘sacrare’ dat heilig maken, wijden betekent. De Katholieke kerk gebruikt ook wel het woord ‘consecreren’. Dat woord komt ook van het woord ‘sacrare’.

De wereld van God is heilig. Wat uit de wereld van God naar ons toekomt heeft tot doel heeft dat het ons heilig maakt. De sacramenten hebben tot doel dat het ons heilig maakt.

De samenleving van ons mensen is voor een groot deel niet heilig, maar kan wel heiliger worden door iets dat uit de wereld van God komt. Wat uit de wereld van God komt kan zelfs maken dat iets of iemand heilig wordt.

Wat zijn de dingen die uit de wereld van God komen? Dat kan een woord van God uit de Bijbel zijn of een woord dat klinkt door de Heilige Geest. Dat soort woorden kunnen mensen heiligen. Jezus, die nabij komt kan ook een heiligende werking hebben. Je komt daardoor meer in Gods wereld.

Jezus zei: ‘Wordt ziende’ tegen mensen en die mensen werden ziende. Dat was ook iets uit Gods wereld.

In een boek kwam ik deze omschrijving van een sacrament tegen. Sacramenten zijn “Tekens, die werkdadig zijn”.

Tekens zijn zichtbare dingen van onze wereld, die worden ingezet voor handelingen die vanuit de geestelijke wereld zijn aangereikt. Een voorbeeld is het water bij de doop. Een ander voorbeeld is het brood en de wijn bij de maaltijd van de Heer. De aardse dingen water, brood en wijn krijgen doordat we ze bewust op aangeven van God kiezen een geestelijke betekenis krijgen. Het teken werkt een betekenis uit.

Voor het omgaan van de geestelijke dingen in een gemeenschap heeft de katholieke gemeenschap zeven heilige handelingen bepaald, die noemen ze sacramenten zijn. De protestantse gemeenschappen ontstaan uit de katholieke gemeenschappen onderscheiden er twee: de doop in water en het heilig avondmaal.

Sacrament geschiedenis

De sacramenten en de liturgie om ze uit te voeren zijn in de eerste eeuwen van de kerk ontstaan. Om deze ontwikkeling uit te leggen kreeg ik dit beeld. Het Oude Testament en de gewoonten vanuit het Jodendom waren als een groot gebouw. Daar werd in die eerste eeuwen van de kerk bijgebouwen bij gemaakt.

Zo werden allerlei geschriften opgesteld, die later het Nieuwe Testament zouden worden. Een prachtig bijgebouw. Waar we tot nu toe veel zegen door ontvangen. Nog weer wat later werd er steeds meer liturgie waaronder de sacramenten bij ontwikkeld.

In de eerste eeuwen werden allerlei schaduwen uit het Oude Testament bij een sacrament naar voren gehaald. Denk aan het verhaal van Noach in de ark en de doortocht door de Rode Zee van het volk Israël bij het sacrament van de doop. En denk aan het brood en de wijn, die Abraham bij Melchisedek ontving. Deze geschiedenissen zijn dikwijls nog verbeeld in oude kerken zoals in Ravenna in Italië.

Maar in de loop der jaren of beter gezegd van de eeuwen werden aan dat bijgebouw allerlei zaken toegevoegd. De bijgebouwen werden steeds groter totdat het oorspronkelijke gebouw nauwelijks meer zichtbaar was. Wie dacht nog bij de doop van een baby door een mooi aangeklede priester in een prachtig baptisterium nog aan Noach in de ark of de doortocht in de Rode zee, En wie dacht nog bij de plechtig eucharistie viering waar de ouwel hooggeheven werd en het belletje luidde nog aan brood en wijn dat Melchizedek en Abraham gebruikte bij hun ontmoeting?

In de tijd van de Reformatie in de 16de eeuw ging men de hele Bijbel waaronder het Oude Testament weer lezen en waarderen. De enorme bijgebouwen met liturgie en sacramenten werd ingrijpend vereenvoudigd. In de Heidelbergse Catechismus gaan zes van de 52 hoofdstukken over de sacramenten. Allerlei beelden uit de vroege kerk kregen weer een plek.

Rooms Katholieke kerk

Bij de Katholieken geeft de Katechismus van de Katholieke Kerk aan wat het onderwijs is met betrekking tot de sacramenten.. In dit onderwijs is veel terug te vinden van kerkvaders en van latere kerkleraren.

Het onderwijs begint met een sectie over ‘Het sacramentele heilsbestel’, bladzijde 247 tot 274. Daarna gaat het over de zeven sacramenten.

Als eerste deze drie sacramenten voor ieder lid van de kerk:
– het doopsel. De onderdompeling in water is het symbool van de begrafenis van de geloofsleerling in de dood van Christus, waaruit hij door de verrijzenis met Hem weer op staat als “nieuwe schepping”. Zie bladzijde 275-288.
– het vormsel, de volheid van de Geest ondergaan. Vervuld met de Heilige Geest begonnen de discipelen de grote daden van God te verkondigen. Zie bladzijde 288-295.
– de eucharistie is de oorsprong en het hoogtepunt van het heel het christelijk leven. Zie bladzijde 295-315.

Dan twee sacramenten van genezing
– het sacrament van boete en verzoening (de biecht) . Zie bladzijde 316-331.
– de ziekenzalving. Zie 331-337.

Tenslotte twee sacramenten, die ten dienste van de geloofsgemeenschap staan.
– het wijdingssacrament, het sacrament van het apostolisch ambt. Het gaat er om dat de gave van de Heilige Geest wordt verleend, die het mogelijk maakt een ‘gewijde macht” macht uit te oefenen, die slechts van Christus zelf kan komen via de kerk. Zie bladzijde 338-351
– het huwelijk. Zie bladzijde 352-365.

Protestantse kerken

Voor de Protestantse kerken zijn de drie Formulieren van Enigheid uitgangspunt. Dit zijn de drie officiële belijdenisgeschriften van de gereformeerde kerken, die tijdens de Synode van Dordrecht (1618-1619) zijn vastgesteld om de leer en eenheid van het geloof te bewaken

Eén van die drie is de Heidelbergse Catechismus. Dit geschrift gaat o.a. over de sacramenten. Deze catechismus geeft voor 52 ‘zondagen’ onderwijs. Met voor iedere ‘zondag’ enkele vragen met daarbij ook de antwoorden.

Zondag 25, vraag 65 tot en met Zondag 30 vraag 82 gaan over de sacramenten.

Zondag 25 gaat over de sacramenten in het algemeen. Hier de vraag en het antwoord op de eerste drie vragen.

Vraag 65 (verkort): vanwaar komt ons geloof? Antwoord 65: “Van den Heilige Geest, Die het geloof in onze harten werkt, … en het sterkt door het gebruik van de Sacramenten”.

Vraag 66: Wat zijn sacramenten? Antwoord 66: “De Sacramenten zijn heilige zichtbare waartekenen en zegelen, van God ingezet, opdat Hij ons door het gebruik daarvan
de belofte des Evangelies des te beter te verstaan geve en verzegele;
namelijk, dat Hij ons vanwege het enige slachtoffer van Christus
aan het kruis volbracht, vergeving der zonden en het eeuwige leven
uit genade schenkt”.

Vraag 67: Zijn dan beide, het Woord en de Sacramenten, daarhenen gericht, of daartoe verordend, dat zij ons geloof op de offerande van Jezus Christus aan het kruis, als op den enigen grond onzer zaligheid, wijzen? Antwoord 67: “Ja zij toch; want de Heilige Geest leert ons in het : Evangelie en verzekert ons door de Sacramenten, dat onze volkomen zaligheid in de enige offerande van Christus staat, die voor ons aan het kruis geschied is.”

Vraag 68: “Hoeveel Sacramenten heeft Christus in het Nieuwe Verbond of Testament ingezet?” Antwoord 68: Twee, namelijk den Heiligen Doop en het Heilig Avondmaal.

In de Heidelbergse Catechismus zijn ook bewijsteksten uit de Bijbel toegevoegd. Het zijn vooral indirecte verwijzingen, want het woord sacrament komt niet in de Bijbel voor. Bij vraag en antwoord 68 staan geen bewijsteksten. Is ook een keuze van de kerk.

Zondagen 26 en 27 gaan over de doop en zondag 28, 29 en 30 gaan over het avondmaal.

Jodendom

In het jodendom zijn er geen handelingen die men sacramenten noemt maar er zijn wel handelingen met ongeveer hetzelfde idee zoals de besnijdenis, het huwelijk, de sedermaaltijd, het vieren van de verzoendag, yom kippur, het loofhuttenfeest en de laatste de achtste dag van het feest.

De uitgebreide offerdienst bij de tabernakel en later bij de tempel waren zoiets als wat wij sacramenten noemen. Helaas er is geen tempel meer die aan God is gewijd.

Andere bronnen

Naast de boeken die hiervoor zijn genoemd zijn er nog aanvullende boeken over liturgie <<nog toevoegen>>

Overwegingen

De sacramenten en de liturgie zijn in de eerste eeuwen van de kerk ontstaan en zijn daarna verder uitgebouwd. De reformatoren hebben in de 16de eeuw deze liturgie en de sacramenten versoberd. Het versoberen betreft zowel het aantal sacramenten als de vormen en de ideeën over de sacramenten.

Belangrijke vragen zijn, hebben de liturgie en de sacramenten iets goeds aan de kerk toegevoegd. Alleen in de beginfase, maar later ook nog? Hebben de reformatoren teveel of te weinig gesnoeid of niet goed gesnoeid? Dat zijn enkele vragen.

Lessen

Dit zijn antwoorden op vragen, die bij studievragen zijn gesteld.

Hoe komen we aan het woord sacrament en wat is een sacrament?
Dit is in het eerste hoofdstuk beantwoord.

Wat is het verschil tussen een sacrament en het houden van de geboden.

Het houden van geboden is voor ieder mens in de eerste plaats persoonlijk. De uitvoering van sacramenten doet men met de hele gemeenschap.

Welke ‘sacramenten’ komen in de Bijbel voor?
Er was een uitgebreide offerdienst bij de tabernakel en later bij de tempel. Helaas er is geen tempel meer die aan God is gewijd.

In het Nieuwe Testament was de doop in water en de doop in de Heilige Geest iets wat men in de gemeenschappen uitvoerde. Van de maaltijd van de Heer lezen we ook in de evangeliën en de brieven van Paulus.

Waarom is het uitvoeren van een sacrament krachtig?
Is alleen krachtig als de gemeenschap die ze uitvoeren het in gehoorzaamheid zo nauwkeurig mogelijk uitvoert en er ook geloof aan hecht.