Studie Liefde

Wat zegt de Bijbel over de liefde en liefhebben? In ieder geval spreekt het over de liefde in allerlei toonaarden. En ook diverse keren.

Liefde is een eigenschap van God. Zijn karaktertrek. Het is de conclusie van de apostel Johannes: God is liefde.

Belangrijk om te weten is de volmaakte liefde. Daar gaat een apart hoofdstuk over.

Liefde in het Oude Testament

Er is zowel een werkwoord als een zelfstandig naamwoord in het Hebreeuws dat je met liefhebben en liefde kunt vertalen.

WoordSoort woordStrongOpmerkingen:
1אָהַב
‘ahab
WerkwoordH157Liefhebben.
Komt 208 keer voor in 195 verzen.
KJV: love (169x), lover(s) (19x), friend(s) (12x), beloved (5x), liketh (1x), lovely (1x), loving (1x).
2אַהֲבָה ‘ahabahZelfstandig
naamwoord
vrouwelijk
H160Liefde.
Komt 40 keer voor in 37 verzen.
KJV: love (40x).

Het werkwoord komt het meest voor in het boek van de Psalmen, 39x en daarna in het boek Spreuken 28x

Het zelfstandig naamwoord komt het meest voor in het boek Hooglied, 11x en daarna in boek Spreuken 5x.

De Heer liefhebben.

De combinatie liefhebben (Strong H157) en de Heer (Strong H3068) komt 25 keer voor. De eerste … keer in de vorm dat het volk Israël de HEER dient lief te hebben.

Deuteronomium 6:5. Gij zult de Here, uw God, liefhebben met geheel uw hart en met geheel uw ziel en met geheel uw kracht. [NBG]

Deuteronomium 7:9. .. opdat gij zoudt weten, dat de Here, uw God, de enige God is, de trouwe God, die het verbond en de goedertierenheid houdt jegens wie Hem liefhebben en zijn geboden onderhouden, tot in duizend geslachten; [NBG]

Deuteronomium 10:12. Nu dan, Israël, wat vraagt de Here, uw God, van u dan de Here, uw God, te vrezen door in al zijn wegen te wandelen; Hem lief te hebben; de Here, uw God, te dienen met uw ganse hart en met uw ganse ziel; de geboden en de inzettingen des Heren, die ik u heden opleg, te onderhouden, opdat het u wèl ga. [NBG]

Deuteronomium 10:15-16 .. alleen aan uw vaderen heeft de Here Zich verbonden en alleen hen heeft Hij liefgehad, en u, hun nakroost, heeft Hij uit alle volken uitverkoren, zoals dit heden het geval is. Besnijdt dan de voorhuid uws harten en weest niet meer hardnekkig. [NBG]
Opmerking: ‘uitverkoren’ lijkt me ook iets van liefde. Het Hebreeuws duidt meer op uitgekozen, dat is wat minder romantisch.

11:1
11:13
11:22
13:3
19:9. Heb de HEER lief.
30:6, 16 en 20.
Jozua 22:5 en 23:11.
Richteren 5:31 ?
1 Koningen 3:3
Nehemia 1:5
Psalmen 31:23.
40:16?
97:10
116:1
145:20
146:8 !!
Spreuken 3:12
15:9

De liefde van de Heer.

De combinatie liefde (Strong H160) en de Heer (Strong H3068) komt negen keer voor en daarbij gaat het zeven keer er over dat de HEER zijn volk liefheeft. In dit rijtje staan ons heel bekende teksten. Drie keer zeggen buitenlanders dat het zo is.

Deuteronomium 7:6-10. Want u bent een volk dat aan de HEER, uw God, is gewijd. U bent door hem uitgekozen om, anders dan alle andere volken op aarde, zijn kostbaar bezit te zijn. Het is niet omdat u talrijker was dan de andere volken dat hij u lief kreeg en uitkoos – u was het kleinste van allemaal! Maar omdat hij u liefhad en zich wilde houden aan wat hij uw voorouders onder ede had beloofd, heeft de HEER u met sterke hand bevrijd uit de slavernij, uit de macht van de farao, de koning van Egypte. Besef dus goed: alleen de HEER, uw God, is God en hij houdt woord; hij komt zijn beloften na en is trouw aan ieder die hem liefheeft en die doet wat hij gebiedt, tot in het duizendste geslacht. Maar ieder die hem haat zal daarvoor boeten met zijn leven; de HEER zal hem niet laten begaan, hij laat hem persoonlijk boeten. Neem daarom de geboden, wetten en regels die ik u vandaag voorhoud zorgvuldig in acht. [NBV]

Opmerking 1: de HEER kreeg het volk Israël lief en had liefde voor hen.
Opmerking 2: God komt zijn beloften na voor ieder, die Hem liefhebben.

Deze woorden uit de mond van de koningin van Seba, die bij koning Salomo op bezoek komt.
1 Koningen 10:9. Geprezen zij de Here, uw God, die zulk een welgevallen aan u had, dat Hij u op de troon van Israël geplaatst heeft! Omdat de Here Israël voor altoos liefheeft, heeft Hij u tot koning aangesteld om recht en gerechtigheid te oefenen. [NBG]
Opmerking: de liefde van de Heer voor het volk Israël.

2 Kronieken 9:8. [iets langere versie van 1 Koningen 10:9.]

2 Kronieken 2:10. Koning Churam van Tyrus stuurde Salomo een brief met het volgende antwoord: ‘Omdat de HEER zijn volk liefheeft, heeft hij u als koning over hen aangesteld.’ [NBV]
Opmerking: scherpe constatering van de koning van Tyrus. De HEER heeft zijn volk lief.

Jeremia 2:1-3. Het woord van de HEERE kwam tot mij: Ga ten aanhoren van Jeruzalem prediken: Zo zegt de HEERE: Ik denk aan u, aan de genegenheid van uw jeugd, aan de liefde van uw bruidsdagen, toen u achter Mij aan ging in de woestijn, in een land waarin niet wordt gezaaid. Opmerking: Het gaat hier over het volk de HEER liefhad. [HSV]

Dit is wat God tegen het volk Israël zegt door de profeet Jeremia. Jeremia 31:2-3. Met eeuwige liefde heb Ik u liefgehad. [HSV]

Hosea 3:1. De HEER zei tegen mij: ‘Heb nogmaals een vrouw lief, een vrouw die ondanks de liefde van haar man toch overspelig is, net zoals de HEER de Israëlieten liefheeft hoewel zij zich op andere goden richten en uit zijn op de lekkernijen in hun tempels.’ [NBV]

Het gaat hier om Gods liefde over Jeruzalem.
Sefanja 3:17. De HEER, je God, zal in je midden zijn, hij is de held die je bevrijdt. Hij zal vol blijdschap zijn, verheugd over jou, in zijn liefde zal hij zwijgen, in zijn vreugde zal hij over je jubelen. [NBV].

Hier gaat over God, die Abraham liefhad en daardoor zorgde voor zijn nageslacht.
2 Kronieken 20:7. Hebt U, onze God, niet de inwoners van dit land van voor de ogen van Uw volk Israël verdreven, en dat voor eeuwig aan het nageslacht van Abraham, die U liefhad, gegeven?

Hier gaat het over God, die koning Salomo liefhad.
Nehemia 13:26. Zijn dit niet de vergrijpen waaraan Salomo, de koning van Israël, zich schuldig maakte? Onder alle volken was er geen koning zoals hij, hij was geliefd bij zijn God, en God stelde hem dan ook als koning over heel Israël aan, maar zelfs hij werd door vrouwen van buitenlandse afkomst tot zonde verleid.

Liefde in het Nieuwe Testament

In het Grieks zijn er diverse woorden die je met het Nederlandse woord liefde zou kunnen vertalen.

Het woord eros is een bekend Grieks woord, waar ons woord erotiek van is afgeleid. Dat woord komt niet in de Bijbel voor.

Het woord storge duidt meer op voorkeur. Je houdt meer van het ene dan van het andere voedsel. Dit woord is nog niet in deze studie opgenomen.

Het woord phileo gaat over de broederlijke liefde. En het woord agape is de onbaatzuchtige liefde. Het is de affectieve genegenheid, oftewel liefde.

WoordSoort woordStrongOpmerkingen:
ἀγαπάω agapaō  WerkwoordG25Liefhebben
Komt 147 keer in 109 verzen voor.
2ἀγάπη agapēZelfstandig naamwoord (vrl)G26Liefde
Komt 116 keer voor in 106 verzen.

De agapè liefde is de onbaatzuchtige liefde. Als je dat soort liefde geeft maakt het een ander warm. Die ander komt dichterbij. Het is een kracht die verbindt.

Liefde is: de ander zien, bewogen zijn voor de ander, zien wat hij of zij nodig heeft. En vandaar ook er uit handelen.

Een selectie van teksten.

In de boeken van Johannes komt het woord liefhebben 47 keer voor. Hier alle teksten op … na van Johannes. Aangevuld met teksten over liefhebben en de liefde in de brief aan de Romeinen en de eerste brief aan de gemeente van Korinthe. <<>>

Johannes 13:1. Het was kort voor het pesachfeest. Jezus wist dat zijn tijd gekomen was en dat Hij uit de wereld terug zou keren naar de Vader. Hij had de mensen die Hem in de wereld toebehoorden lief, en zijn liefde voor hen zou tot het uiterste gaan.
Opmerking: Jezus had hen, die Hem toebehoorden lief.

Johannes 13:35. Aan jullie liefde voor elkaar zal iedereen zien dat jullie mijn leerlingen zijn.’

Johannes 14:21. Wie mijn geboden kent en zich eraan houdt, heeft Mij lief. Wie Mij liefheeft zal de liefde van mijn Vader en Mij ontvangen, en Ik zal mij aan hem bekendmaken.’

Johannes 15:9-10. Ik heb jullie liefgehad, zoals de Vader Mij heeft liefgehad. Blijf in mijn liefde: je blijft in mijn liefde als je je aan mijn geboden houdt, zoals Ik me ook aan de geboden van mijn Vader gehouden heb en in zijn liefde blijf.

Johannes 15:13. Er is geen grotere liefde dan je leven te geven voor je vrienden.

Uit het Hogepriesterlijk gebed.
Johannes 17:26. Ik heb hun uw naam bekendgemaakt en dat zal Ik blijven doen, zodat de liefde waarmee U Mij liefhad in hen zal zijn en Ik in hen.’

Romeinen 5:5. Deze hoop zal niet worden beschaamd, omdat Gods liefde in ons hart is uitgegoten door de heilige Geest, die ons gegeven is.
Romeinen 5:8. Maar God bewijst ons zijn liefde, doordat Christus voor ons gestorven is toen wij nog zondaars waren.

Romeinen 8:35-39. Wat zal ons scheiden van de liefde van Christus? Tegenspoed, ellende of vervolging, honger of armoede, gevaar of het zwaard? Er staat geschreven: ‘Om U worden wij dag na dag gedood en afgevoerd als schapen voor de slacht.’ Maar wij zegevieren in dit alles glansrijk dankzij Hem die ons zijn liefde heeft bewezen. Ik ben ervan overtuigd dat dood noch leven, engelen noch machten noch krachten, heden noch toekomst, hoogte noch diepte, of wat er ook maar in de schepping is, ons zal kunnen scheiden van de liefde van God, die Hij ons bewezen heeft in Christus Jezus, onze Heer.

Romeinen 12:9-10. Laat uw liefde oprecht zijn. Verafschuw het kwaad en wees het goede toegedaan. Heb elkaar lief met de innige liefde van broeders en zusters en acht de ander hoger dan uzelf.
Opmerking: doe wat betreft de liefde niet net alsof, maar heb echt lief.

Romeinen 14:15. Als u dus uw broeder of zuster in verlegenheid brengt door wat u eet, handelt u niet langer overeenkomstig de liefde. Laat hen voor wie Christus gestorven is niet verloren gaan door het voedsel dat u eet.

Romeinen 15:30. Broeders en zusters, in de naam van onze Heer Jezus Christus en met een beroep op de liefde van de Geest, vraag ik u dringend om samen met mij vurig tot God te bidden. Bid voor mij.

1 Korintiërs 8:1. Dan nu over vlees dat bij de afgodendienst gebruikt is. Zeker, het is waar dat wij allen kennis bezitten. Maar kennis maakt verwaand; alleen de liefde bouwt op.

1 Korintiërs 13:1-4. Al sprak ik de talen van alle mensen en die van de engelen – had ik de liefde niet, ik zou niet meer zijn dan een dreunende gong of een schallende cimbaal. Al had ik de gave om te profeteren en doorgrondde ik alle geheimen, al bezat ik alle kennis en had ik het geloof dat bergen kan verplaatsen – had ik de liefde niet, ik zou niets zijn. Al verkocht ik mijn bezittingen omdat ik voedsel aan de armen wilde geven, al gaf ik mijn lichaam prijs om te worden verbrand – had ik de liefde niet, het zou mij niet baten. De liefde is geduldig en vol goedheid. De liefde kent geen afgunst, geen ijdel vertoon en geen zelfgenoegzaamheid.

1 Korintiërs 13:8. De liefde zal nooit vergaan. Profetieën zullen verdwijnen, klanktaal zal verstommen, kennis verloren gaan –
1 Korintiërs 13:13. Dit is wat blijft: geloof, hoop en liefde, deze drie, maar de grootste daarvan is de liefde.
1 Korintiërs 14:1. Jaag de liefde na en richt u op de gaven van de Geest, vooral op die van de profetie.
1 Korintiërs 16:14. Alles wat u doet, moet u met liefde doen.
1 Korintiërs 16:24. Mijn liefde gaat uit naar u allen, met wie ik verbonden ben in Christus Jezus.

1 Johannes 2:5. In ieder die zich aan Gods woord houdt, is zijn liefde werkelijk tot volmaaktheid gekomen; hierdoor weten we dat we in Hem zijn.

1 Johannes 2:15. Heb de wereld en wat in de wereld is niet lief. Als iemand de wereld liefheeft, is de liefde van de Vader niet in hem.

1 Johannes 3:1. Bedenk toch hoe groot de liefde is die de Vader ons heeft geschonken! Wij worden kinderen van God genoemd, en dat zijn we ook. Dat de wereld ons niet kent, komt doordat de wereld Hem niet kent.

1 Johannes 3:16-17. Wat liefde is, hebben we geleerd van Hem die zijn leven voor ons gegeven heeft. Daarom horen ook wij ons leven te geven voor onze broeders en zusters. Hoe kan Gods liefde in iemand blijven die genoeg heeft om van te bestaan maar zijn hart sluit voor een broeder of zuster die hij gebrek ziet lijden?

1 Johannes 4:7-10. Geliefde broeders en zusters, laten wij elkaar liefhebben, want de liefde komt uit God voort. Ieder die liefheeft is uit God geboren en kent God. Wie niet liefheeft kent God niet, want God is liefde. En hierin is Gods liefde ons geopenbaard: God heeft zijn enige Zoon in de wereld gezonden, opdat we door Hem zouden leven. Het wezenlijke van de liefde is niet dat wij God hebben liefgehad, maar dat Hij ons heeft liefgehad en zijn Zoon heeft gezonden om verzoening te brengen voor onze zonden.
1 Johannes 4:12. Niemand heeft God ooit gezien. Maar als we elkaar liefhebben, blijft God in ons en is zijn liefde in ons tot volmaaktheid gekomen.
1 Johannes 4:16-18. Wij hebben Gods liefde, die in ons is, leren kennen en vertrouwen daarop. God is liefde. Wie in de liefde blijft, blijft in God, en God blijft in hem. Zo is de liefde bij ons tot volmaaktheid gekomen, en daardoor kunnen we op de dag van het oordeel vol vertrouwen zijn, want hoewel wij nog in deze wereld zijn, zijn we als Jezus. De liefde laat geen ruimte voor angst; volmaakte liefde sluit angst uit, want angst veronderstelt straf. In iemand die angst kent, is de liefde niet tot volmaaktheid gekomen.

2 Johannes 1:3. Genade, barmhartigheid en vrede zullen bij ons zijn, van God, de Vader, en van Jezus Christus, de Zoon van de Vader, in waarheid en liefde.
3 Johannes 1:6. Ten overstaan van de gemeente hebben zij van uw liefde getuigd. Wees zo goed hen voor de verdere reis toe te rusten op een wijze die God waardig is.

Wat kunnen we van deze teksten leren?

De Vader heeft Jezus lief. Jezus heeft lief degenen, die zijn geboden onderhouden. Wij hebben elkaar lief.

De volmaakte liefde

En er is ook nog een bijzonder soort liefde. De volmaakte liefde, “perfect love” in het Engels. De volmaakte liefde is de meest krachtige. Die brengt het meest teweeg.

Het Griekse woord dat wij met volmaakt vertalen, kun je ook vertalen met ‘doel’. Het is de liefde, die aan het doel beantwoord. Of deze liefde zorgt ervoor dat de mensen onderling of de mensheid tot zijn doel komt.

We zien die liefde in de godheid. Het is de liefde die Jezus de Zoon aan de Vader bindt. Die liefde komt ook uit de hemel.
Liefde werkt als een magneet. Het trekt aan. Het zorgt ervoor dat we samen zijn.
Wat ik bedoel is een soort van genegenheid, heel anders dan wij mensen het gewoon zijn. In zijn ultieme vorm is het zo krachtig dat ieder verhard hart er week van wordt. Die liefde bedoel ik, die als die in ons mensen aanwezig, mensen oud en jong, vanuit de goot of zeer geslaagd aantrekt. Als je Geest je vervult kan die door je heen werken.

WoordSoort woordStrongOpmerkingen:
1τέλειος teleios  Bijvoeglijk naamwoordG5046 Perfecte, volmaakte.
Komt 19 keer in 17 verzen voor.
De combinatie met G26 komt twee maal in één tekst voor.
2τελειότης teleiotēsZelfstandig naamwoord
vrouwelijk
G5047  Perfectie, volmaaktheid.
Komt tweemaal voor.
De combinatie met G26 komt eenmaal voor.
3τελειόω teleioō  WerkwoordG5048Perfect maken.
Komt 33 keer voor in 24 verzen.
De combinatie met G26 komt in vier verzen voor.

Ad 1. teleios, perfecte, volmaakte

Hier legt Jezus de verbinding van liefde met volmaakt zijn.
Matteüs 5: 43-48. Jullie hebben gehoord dat gezegd werd: “Je moet je naaste ​liefhebben​ en je vijand haten.” En ik zeg jullie: heb je vijanden lief en ​bid​ voor wie jullie vervolgen, alleen dan zijn jullie werkelijk ​kinderen​ van je Vader in de hemel. Hij laat zijn zon immers opgaan over goede en slechte mensen en laat het regenen over rechtvaardigen en onrechtvaardigen. Is het een verdienste als je liefhebt wie jou liefheeft? Doen de ​tollenaars​ niet net zo? En als jullie alleen je broeders en zusters vriendelijk bejegenen, wat voor uitzonderlijks doe je dan? Doen de heidenen niet net zo? Wees dus volmaakt, zoals jullie hemelse Vader volmaakt is.

De volmaakte liefde komt eenmaal voor in deze tekst en ook een keer volmaakt liefhebben.
1 Johannes 4:18. Er is in de liefde geen vrees, maar de volmaakte liefde drijft de vrees uit. De vrees houdt immers straf in, en wie vreest, is niet volmaakt in de liefde. [HSV]

Ad 2. teleiotes, perfectie, volmaaktheid

De combinatie van liefhebben en de volmaaktheid in één tekst komt eenmaal voor. Het gaat om de eenheid, die tot zijn doel komt. De liefde is daarvoor onontbeerlijk.
Kolossenzen 3:14 . En bovenal, kleed u in de liefde, dat is de band die u tot een volmaakte eenheid maakt. [NBV]

Hier nog een mooie tekst waarin het tot je doel komen, de volmaaktheid staat.
Hebreeën 6:1-3. Laten wij daarom het eerste onderwijs met betrekking tot Christus laten rusten, en doorgaan tot de volmaaktheid, zonder opnieuw het fundament te leggen van bekering van dode werken en van geloof in God, van de leer van de dopen, van de handoplegging, van de opstanding van de doden en van het eeuwig oordeel. En dat zullen wij ook doen, als God het toestaat.

Ad 3. teleioo, perfectioneren, volmaakt worden

Het volmaakt worden van de liefde oftewel dat de liefde tot zijn doel komt, komt vier keer voor in de eerste pastorale brief van Johannes. Hieronder staan ze alle vier.

Dit is de eerste tekst, twee vertalingen.
1 Johannes 2:5. In wie zich aan Gods woord houdt, is zijn liefde ten volle werkelijkheid geworden; hierdoor weten we dat we in hem zijn. [NBV]
1 Johannes 2:5. … maar wie zijn woord bewaart, in die is waarlijk de liefde Gods volmaakt. Hieraan onderkennen wij, dat wij in Hem zijn. [NBG]

Opmerking: wat is ‘het bewaren van de woorden van God?’ Bewaren is zo opslaan dat het een gewoonte is om die woorden op allerlei momenten in je leven toe te passen. De woorden van God zijn woorden uit de Bijbel, die voor je levend zijn geworden en ook de woorden van God, die Hij persoonlijk tot je hebt gesproken.

1 Johannes 4:12. Niemand heeft God ooit gezien. Maar als we elkaar liefhebben, blijft God in ons en is zijn liefde in ons ten volle werkelijkheid geworden. [NBV]

Opmerking 1: als Gods liefde ertoe leidt dat we elkaar gaan liefhebben, dan is Gods liefde tot zijn doel gekomen. Daar is Gods liefde dus op gericht, dat we elkaar liefhebben.

Opmerking 2: in Psalm 133:3. is dat ook verwoord met ‘Waar liefde woont gebiedt de HEER zijn zegen. Daar woont Hij Zelf, daar wordt Zijn heil verkregen, En ’t leven tot in eeuwigheid’. [Oude Berijming 1773]

Dit is de vrijheid van de tekst van de oude berijming van de Psalmen.

1 Johannes 4:17-19. Zo is de liefde bij ons tot volmaaktheid gekomen, en daardoor kunnen we op de dag van het oordeel vol vertrouwen zijn, want hoewel wij nog in deze wereld zijn, zijn we als Jezus. De liefde laat geen ruimte voor angst; volmaakte liefde sluit angst uit, want angst veronderstelt straf. In iemand die angst kent, is de liefde niet tot volmaaktheid gekomen. Wij hebben lief omdat God ons het eerst heeft liefgehad. 

Opmerking 1: bij de laatste onderstreping gaat het over de liefde in de volmaaktheid. De NBV vertaal volmaaktheid niet opnieuw.

Opmerking 2: De angst voor het doordeel verdwijnt door de liefde.

We willen weer opnieuw van Jezus leren. Hij gaf lessen voor een goed leven.