STUDIE OVER RechtvaardigeN

In de brief van Jacobus lezen we een prachtige tekst over een rechtvaardige. Het is een tekst, die de kerk gebruikt bij de ziekenzalving. Een rechtvaardige is, als je dit leest, ook een soort nieuwe mens.
Jacobus 5:16. Beken elkaar uw zonden en bid voor elkaar, dan zult u genezen. Want het gebed van een rechtvaardige is krachtig en mist zijn uitwerking niet.

Naast het Nieuwe Testament spreekt ook het Oude Testament over rechtvaardigen. Het is in Israël en de Bijbel een woord dat hielp om veel te leren. In de kerk is het een onbekend begrip. Dat is jammer, vandaar met deze studie een poging om daar verandering in te brengen.

  Hebreeuws
Grieks
woord
Soort
woord
StrongOpmerkingen
1.צַדִּיק
tsaddiyq
Bijvoeglijk
naamwoord
H6662Rechtvaardige.
Het woord komt 206 keer
voor in 197 verzen.
KJV: righteous (162x),
just (42x), righteous man
(1x), lawful (1x).
2.δίκαιος
dikaios
Bijvoeglijk
naamwoord
G1342
SB1203
Rechtvaardige.
Het woord komt 81 keer
voor in 76 verzen.
KJV: righteous (41x), just
(33x), right (5x), meet (2x).

1. De Rechtvaardige in Israël

Het Hebreeuwse woord tsaddiek komt zo’n tweehonderd keer voor in het Oude Testament. Een veel voorkomend begrip dus. Ook meer dan het begrip heilige.

De meest voorkomende vertaling van het woord tsaddiek is rechtvaardige. Een enkele keer wordt het met het woord rechtschapen vertaald. De NBG doet dat twee keer namelijk in Ezechiël 23:45 en in Matteüs 1:19 waar het gaat over  Jozef, de man van Maria. Hij wordt rechtschapen genoemd. De NBV vertaalt het woord tsaddiek 15 keer met rechtschapen.

De NBV vertaalt ook met ‘onschuldige’. Dat is geen goed woord. Een tsaddiek denkt en doet namelijk goede dingen, dat staat voorop. De rechtvaardige zal best wel eens ergens schuldig aan zijn, zie maar de mensen die in de Bijbel rechtvaardigen worden genoemd. Het is een woord dat past bij de Nederlandse schuldcultuur en dat niet past bij de cultuur in het Midden Oosten. Dat is eerder een schaamcultuur.

Nog even de nadruk dat het hier om een bijvoeglijk naamwoord gaat. Een mens is in de Bijbel in de eerste plaats een mens. Je hebt kwade mensen, wetteloze mensen en dus ook rechtvaardige mensen. Een rechtvaardige als zelfstandig naamwoord komt niet voor.

De eerste mens, die in de Bijbel, een rechtvaardige wordt genoemd is Noach.
Genesis 6:9. Dit is de geschiedenis van Noach en zijn nakomelingen. Noach was een rechtschapen man; hij was in zijn tijd de enige die een voorbeeldig leven leidde, in nauwe verbondenheid met God.
Genesis 7:1. Toen zei de HEER tegen Noach: Ga de ark in, samen met je hele gezin, want ik heb gezien dat jij als enige van deze generatie rechtschapen bent.  

Daarna komen we de rechtvaardige Abraham tegen als hij pleit voor de stad waar zijn neef Lot woont.
Genesis 18:23. En Abraham kwam dichterbij en zei: Zult U ook de rechtvaardige tegelijk met de goddeloze wegvagen?

Uitleg bij deze tekst:
Het antwoord op deze vraag van Abraham lijkt te zijn: “Nee, dat is niet Gods bedoeling, om de rechtvaardige het kwaad te laten ondergaan”. Blijkbaar moet het wel betekenisvolle groep rechtvaardigen zijn. Anders kan de hemelse rechter, die rechtvaardig is, niet positief oordelen.

Uiteindelijk bleken in de stad Sodom nog geen tien rechtvaardigen te zijn, zie vers 24. Dat geeft wel aan dat niet zomaar iemand een rechtvaardige is. Aan de andere kant wordt Lot wel onder de rechtvaardigen gerekend, terwijl hij een mens was met gebreken volgens 2 Petrus 2:7-8.

In dit vers 23 worden rechtvaardigen tegenover goddelozen gezet. In het Hebreeuws gaat het echter niet over goddelozen maar over slechte mensen (Strong H7563). Hier zie je ‘onze’ theologie tegenover die van de Bijbel. Bij ons gaat het er om of je leeft met God of je leeft zonder God. In het Hebreeuws gaat het er om of je goed of slecht handelt. Natuurlijk voor een goed leven heb je God nodig.

Rechtvaardige en slechte mensen worden in de Bijbel steeds tegenover elkaar gezet. In het Oude Testament in totaal in 81 teksten. De teksten roepen op tot bekering: doe als een rechtvaardige. En doe niet als de slechte mensen.

Torah:
In de eerste vijf boeken van Mozes, de Torah komen verder nog zeven teksten voor, die spreken over de tsaddiek.

Genesis 20:4. Abimelek nu was niet tot haar genaderd. En hij zeide: Here, zult Gij dan een rechtvaardig volk doden? [Hier pleit Abimelech, de koning van Gerar in zijn gebed tot God voor zijn volk]

Exodus 9:27. Toen stuurde de farao boden en hij liet Mozes en Aäron roepen, en zei tegen hen: Ik heb deze keer gezondigd. De HEERE is de Rechtvaardige. Ik daarentegen en mijn volk zijn de schuldigen. [HSV]

Exodus 23:7-8. Houd u ver van bedrieglijke zaken. Een onschuldige en een rechtvaardige mag u niet doden, want Ik zal de schuldige niet rechtvaardig verklaren. U mag geen geschenk aannemen, want het geschenk maakt zienden blind en verdraait de woorden van de rechtvaardigen. [HSV]

Deuteronomium 4:8. En welk groot volk is er dat zulke rechtvaardige verordeningen en bepalingen heeft als heel deze wet, die ik u heden voorhoud? [HSV]

Deuteronomium 16:19. U mag de rechtsgang niet beïnvloeden en niet partijdig zijn. U mag geen steekpenningen aannemen, want steekpenningen maken het oog van de wijze blind en de stem van de rechtvaardige vals.

Deuteronomium 25:1. Wanneer er tussen mannen onenigheid is en zij voor het gerecht komen en men over hen rechtspreekt, dan moet men de rechtvaardige rechtvaardig verklaren en de schuldige schuldig verklaren. [HSV]

Deuteronomium 32:4. Hij is een rots, hij staat voor recht; alles wat hij doet is volmaakt. Trouw is God, rechtvaardig en zuiver, in hem is geen spoor van kwaad.

Uit de veelheid van teksten over de rechtvaardige in de andere boeken van het Oude Testament kies ik nog deze:
Spreuken 10:16. Het loon van een rechtvaardige is een gelukkig leven, goddeloosheid leidt alleen tot zonde.
Spreuken 11:18. De winst van een goddeloze is bedrieglijk, het loon van een rechtvaardige is duurzaam. (beide uit NBV)

Jesaja 3:10. Gelukkig de rechtvaardige, het gaat hem goed, hij zal de vruchten plukken van zijn daden.
Jesaja 24:16. Van het einde der aarde horen wij zingen: “Hulde aan de rechtvaardige!”[dit is een bijzondere tekst; ziet Jesaja JHWH, Zijn Zoon of gaat het toch om een mens?]

Habakuk 2:4. De rechtvaardige zal door zijn geloof leven. [NBG, HSV en SV zelfde vertaling]
Deze tekst wordt drie keer in het Nieuwe Testament geciteerd, zie hieronder. Een tekst om uit het hoofd te leren.

2. De Rechtvaardige in de Nieuwe Tijd

Van de 81 keer dat het woord rechtvaardige voorkomt in het Nieuwe Testament heb ik de onderstaande teksten uitgekozen omdat er iets van te leren valt. Een persoonlijke selectie dus.

Net als in het Oude bestaat ook in het Nieuwe Testament het woord ‘rechtvaardige’ niet als zelfstandig naamwoord. De rechtvaardige bestaat alleen als bijvoeglijk naamwoord. Het is geen aparte categorie mens, je kunt alleen over een mens zeggen, dat hij of zij een rechtvaardig mens is.

Jezus noemt die man uit Genesis 4, Abel, een rechtvaardige. Hij leefde eerder dan Noach die ook een rechtvaardig werd genoemd.
Matteüs 23:35. … opdat over u kome al het rechtvaardige bloed, dat vergoten werd op de aarde, van het bloed van Abel, de rechtvaardige, tot het bloed van Zacharias, de zoon van Berekja, die gij vermoord hebt tussen het tempelhuis en het altaar. [NBG]

Dit zijn de drie teksten, die de tekst van Habakuk citeren:
Romeinen 1:17. Want gerechtigheid Gods wordt daarin geopenbaard uit geloof tot geloof, gelijk geschreven staat: De rechtvaardige zal uit geloof leven. [NBG]
Galaten 3:11. En dat door de wet niemand voor God gerechtvaardigd wordt, is duidelijk; immers, de rechtvaardige zal uit geloof leven. [NBG]
Hebreeën 10:38. .. en mijn rechtvaardige zal uit geloof leven; maar als hij nalatig wordt, dan heeft mijn ziel in hem geen welbehagen. [NBG]

Hieronder eerst drie uitspraken van Jezus en verder nog van Paulus, Petrus en Johannes.

Matteüs 10:41. Wie een profeet ontvangt als profeet, zal het loon van een profeet ontvangen; en wie een rechtvaardige ontvangt als rechtvaardige, zal het loon van een rechtvaardige ontvangen.

Lukas 14:14. Dan zult u gelukkig zijn, zij kunnen voor u dan wel niets terugdoen, maar u zult ervoor beloond worden bij de opstanding van de rechtvaardigen.

Lukas 15:7. Ik zeg u: zo zal er in de hemel meer vreugde zijn over één zondaar die tot inkeer komt dan over negenennegentig rechtvaardigen die geen inkeer nodig hebben.

Romeinen 5:7. Want niet licht zal iemand voor een rechtvaardige sterven maar misschien heeft iemand nog de moed voor een goede te sterven?

1 Timoteüs 1:9. .. wel wetend, dat de wet niet gesteld is voor de rechtvaardige, maar voor wettelozen en tuchtelozen, voor goddelozen en zondaars, voor onverlaten en onheiligen, voor vadermoorders en moedermoorders en doodslagers,

1 Petrus 4:18. En indien de rechtvaardige ternauwernood behouden wordt, waar zal dan de goddeloze en zondaar verschijnen?

2 Petrus 2:7-8. … maar de rechtvaardige Lot, die zwaar te lijden had onder de losbandige wandel dier zedelozen, heeft behouden want deze rechtvaardige heeft, onder hen wonende, dag aan dag zijn rechtvaardige ziel gekweld door het zien en horen van hun tegen alle wet ingaande werken.

1 Johannes 2:1. Kinderen, ik schrijf u dit opdat u niet zondigt. Mocht een van u echter toch zondigen, dan hebben wij een pleitbezorger bij de Vader: Jezus Christus, de rechtvaardige.

1 Johannes 2:29. U weet dat hij (God) rechtvaardig is, en u moet daarom wel inzien dat ieder die rechtvaardig leeft uit God geboren is.

1 Johannes 3:7-8a. Kinderen, laat niemand u misleiden: wie rechtvaardig leeft is een rechtvaardige, zoals ook Jezus rechtvaardig is, en wie zondigt komt uit de duivel voort, want de duivel heeft vanaf het begin gezondigd.

Wat kunnen we leren van deze teksten?
Een rechtvaardige is iemand die leeft in nauwe verbondenheid met God en God gehoorzaam is. Zie Noach in Genesis 6.

De aanwezigheid van rechtvaardigen voorkomt oordelen, zie bij Sodom in Genesis 18.

Tegenover de rechtvaardigen staan de slechte mensen, zie ook Genesis 18 en diverse andere teksten. Dat roept op tot een keuze. Tot welke groep wil jij horen?

Een rechtvaardige is zeker geen foutloos iemand. Denk aan de rechtvaardige Lot. Zie 2 Petrus 2:7-8.

Er kan ook sprake zijn van een rechtvaardig volk, zie Genesis 20. Het gaat hier niet om het volk Israël, maar om een volk uit de volken. Zo zouden we ons af kunnen vragen: “Is Nederland een rechtvaardige natie”? “Je kunt ‘nee’ zeggen, maar mijn persoonlijke mening is ‘ja’. De wetgeving staat in het algemeen dichtbij de Bijbel, er is goede rechtspraak, er is zorg voor armen, zwakken en vreemdelingen.

Niet alleen mensen, maar ook de HEER wordt de rechtvaardige genoemd, zie Exodus 9 en Deuteronomium 32. En de Zoon van God ook, zie Jesaja 24.

Let er in de rechtspraak op dat je een rechtvaardige geen onrecht aandoet. Anders haal je de woede van God op je hals. Zie Exodus 23, Deuteronomium 16 en 25 en Matteüs 23.

Daarentegen ontvangt iemand die een rechtvaardige ontvangt als een rechtvaardige, het loon van een rechtvaardige, zie Matteus 10.

Je kunt ook spreken over rechtvaardige verordeningen en bepalingen, zie Deuteronomium 4. Hoe is het met de wetgeving in Nederland? In het algemeen rechtvaardig denk ik, niet altijd.

Het loon van een rechtvaardige is een gelukkig en duurzaam leven, zie Spreuken en Jesaja. Belangrijk om deze woorden in geloof en blijdschap te ontvangen!!

De rechtvaardige leeft uit geloof, zie Habakuk. Leven uit geloof is leven in vertrouwen op God. Dat wat God zegt dat het waar is. En dat je dat ook doet. Leven uit geloof is een geestelijke vaardigheid.

Er zal een opstanding komen van de rechtvaardigen, zie Lukas 14. Prijs de Heer! Halleluja.

De rechtvaardigen horen er al bij, die hebben geen inkeer nodig. Een zondaar die zich bekeert wordt toegevoegd aan de kring, die behouden wordt. Een feest waard, zie Lukas 15.

De wet is niet bedoeld voor de rechtvaardigen, want die weten wel wat ze moeten doen, maar voor mensen, die nog moeten leren. Zie 1 Timoteüs.

De weg naar behoud voor een mens is smal. Zelfs een rechtvaardige wordt ternauwernood behouden. Let op: behoud in de Bijbel slaat vooral op je huidige leven, de weg naar een goed leven is inderdaad smal, zie 1 Petrus 4.

Niet alleen God de Vader, maar ook Jezus zijn Zoon wordt de rechtvaardige genoemd, zie 1 Johannes 2:1

1 Johannes 2:29 legt de verbinding van dit onderwerp met uit God geboren zijn: Ieder die rechtvaardig leeft is uit God geboren.

Wie zondigt komt uit de duivel voort, wie rechtvaardig leeft is een rechtvaardige.1 Johannes 3:7.

3. Boeken, Liederen en Kunst.

Afbeeldingsresultaat voor rembrandt de rechtvaardige
Tobit en Anna. Van Rembrandt van Rijn.

Uit het gebrek aan boeken en liederen blijkt wel dat het voor onze kerken een onbekend onderwerp is. Ik ken geen studieboek dat over het onderwerp rechtvaardige gaat. Ik ken ook geen liederen over dit onderwerp.

Je komt het begrip rechtvaardige wel in romans tegen van Joodse schrijvers. Bijvoorbeeld van Chaim Potok.

Er is wel een schilderij van een rechtvaardige. Namelijk van Rembrandt over de Tobit, de rechtvaardige en Anna. Hij hield zich bezig met goede daden, het begraven van omgekomen volksgenoten en dacht dat hij niet het recht had om een bokje aan te nemen. Zo zie je dat rechtvaardige mensen, gewone mensen zijn, met onhandige beoordelingen in dit geval.

4. De belangrijkste Lessen voor ons Leven.

Johannes presenteert het doen van zonden als een uitzondering. En dat is heel anders dan ik vroeger als kind heb geleerd in mijn reformatorische omgeving. Als zonden doen nog dagelijkse gebeurtenissen zijn, dan is er werk aan de winkel. Trouwens, “fine tunen” over wat nu en niet zonden zijn is een apart onderwerp in deze reeks va 110 onderwerpen.

Rechtvaardig zijn is Gods geboden naleven. In kerken wordt geleerd dat je rechtvaardig bent voor God als je je bekeert, je zonden belijdt en vergeving ontvangt. Dit is ook zo, maar het onderwerp is veel breder. Daarom goed om onderstaande tekst uit het hoofd te leren.

Romeinen 2:13. Niet wie de wet slechts aanhoort zal voor God rechtvaardig zijn, maar wie de wet naleeft.

Ds. Hette Abma zei eens in een preek over Micha 4:7. Tsedaka is zowel gerechtigheid als barmhartigheid. Een tsaddiek is een barmhartige rechtvaardige of een rechtvaardige barmhartige. Dus een rechtvaardige die niet liefdevol is of een liefdevol mens, die niet voor het recht op komt is geen tsaddiek. Hij of zij moet beide zijn. Bij Israël en de kerk kom je nog wel eens tegen dat één van beiden onderbelicht is.

In chassidische joodse gemeenschappen wordt de rabbi, de rebbe, vaak de tsaddiek genoemd. Hij heeft zelf de keus gemaakt een rechtvaardige te zijn en de mensen zien hem daarom ook als rebbe. Hij is inderdaad zo’n man, hij is liefdevol, hij weet wat recht is en hij strijd ook voor recht. Trouwens als je over rabbi’s leest, dan lees je ook over wonderen, die rond hem gebeuren.

5. Werkvorm

Bezin je eens tegenover God. Ben je barmhartig over mensen? Dan ontvang je één punt. Kom je ook op voor recht en gerechtigheid? Dan ontvang je één punt. Hoeveel punten heb je jezelf gegeven? Minder dan twee punten? Dan is er werk aan de winkel.

We willen weer opnieuw van Jezus leren. Hij gaf lessen voor een goed leven.