In de christelijke wereld is er de gedachte dat de mens bestaat uit geest, ziel en lichaam. En inderdaad is deze indeling in één tekst in de Bijbel als opsomming te vinden namelijk in 1 Tessalonicenzen 5:23.

En dikwijls voegt men er dan aan toe dat de ziel bestaat uit het verstand, de wil en het gevoel. In deze studie bekijken we wat de Bijbel egt over verstand, de wil en het gevoel.

De teksten zijn geciteerd uit de NBV of NBV21 vertaling tenzij anders aangegeven.

Studievragen

Over dit onderwerp zijn de volgende vragen te stellen.

Welke begrippen gebruikt de Bijbel om het innerlijk van de mensen te beschrijven. En wat zegt de Bijbel over die begrippen?

In het laatste hoofdstuk Lessen staan antwoorden op deze vragen.

Oude Testament

In het Oude Testament heb ik deze begrippen gevonden over het innerlijk. Het hart van de mens, zijn inzicht, zijn gevoelens, de ‘buik’ en zijn geweten, een zuiver en schoon hart.

Tabun, inzicht

Mensen zijn met een verstand geschapen. Het is ons vermogen om dingen te begrijpen, te doorzien, te bedenken en te kunnen beredeneren. De hersenen worden algemeen beschouwd als het orgaan waar ons verstand is.

In de christelijke psychologie zegt men in je ziel begrepen is je verstand, je wil en je gevoel.

Dit zijn de gegevens van het woord tavoen.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen:
1	תָּבוּן tāḇûn	Zelfstandig naamwoord mannelijk	H8394	Inzicht Komt 43 keer voor in 42 verzen. KJV: understanding (38x), discretion (1x), reasons (1x), miscellaneous (3x)

Het woord komt vier keer in de Tora voor en verder vooral in Job (5x), en Spreuken (19x) voor. Hieronder citaten vanuit de Tora.

Exodus 31:1-3. De HEER zei tegen Mozes: ‘Ik heb mijn keuze laten vallen op Besaleël, de zoon van Uri, de zoon van Chur, uit de stam Juda. Ik heb hem uitzonderlijke talenten geschonken, wijsheid, vakmanschap en inzicht op allerlei gebied.

Het boek Exodus herhaalt deze uitspraak over Bedaleël in 35:31 en 36:1.

Deuteronomy 32:28. Want zij zijn een volk dat door raadgevingen verloren gaat, er is geen inzicht bij hen.

Opmerking: dat kan gebeuren bij een volk, geen verstand meer.

Hieronder de eerste tekst van het boek Job en de eerste acht teksten van het boek van de Spreuken.

Bij de oudsten kun je afvragen of er inzicht is, bij God is dat wel.
Job 12:12-13. Is bij de oudsten de wijsheid, en bij de lengte van dagen het inzicht? Bij Hem is wijsheid en macht; Hij heeft raad en inzicht. [HSV]

Spreuken 2:6. Want het is de HEER die wijsheid schenkt, zijn woorden bieden kennis en inzicht.

Spreuken 2:11. Bedachtzaamheid zal je behoeden, inzicht houdt de wacht

Spreuken 10:23. Zoals een dwaas vermaak schept in zijn slechte daden, zo geniet een wijze van zijn inzicht.

Spreuken 11:12. Wie zijn medemens kleineert, heeft geen verstand (Hebr. lev = hart), iemand met inzicht zwijgt.

Spreuken 15:21. Voor wie geen verstand heeft (Hebr. lev = hart), is dwaasheid een vreugde, een mens met inzicht kiest de juiste weg.

Spreuken 17:27. Een verstandig (Hebr. da’at = kennis) mens is karig met zijn woorden, iemand met inzicht is bezonnen.

Spreuken 20:5. Wat omgaat in een mensenhart is als diep verborgen water, iemand met inzicht brengt het naar boven.

Spreuken 28:16. Een heerser zonder inzicht onderdrukt op grote schaal, wie winstbejag haat, zal lang regeren.

Hieronder nog twee teksten uit het boek Jesaja. De eerste gaat over het verstand van God en de tweede over het verstand van mensen, die beelden vereren.

Jesaja 40:14. Wie raadpleegt hij, wie biedt hem inzicht? Wie leidt hem op de paden van het recht? Wie leidt hem naar de wijsheid? Wie toont hem de weg van het inzicht?

Jesaja 44:18-19. Ze begrijpen het niet, ze beseffen het niet; blijkbaar zitten hun ogen dichtgeplakt, waardoor ze niets zien en het hun aan inzicht (Hebr. sjakal =bedachtzaamheid) schort. Het dringt niet tot hen door, ze missen de kennis en het inzicht om te bedenken: Met de ene helft heb ik een vuur gestookt, op de gloeiende houtskool heb ik brood gebakken en vlees geroosterd om te eten. Van wat overbleef heb ik een gruwelijk beeld gemaakt. Ik buig me dus neer voor een blok hout.

Verder zijn er nog de volgende woorden in het Hebreeuws om te onderzoeken: בִּינָה H998 “inzicht, onderscheidingsvermogen, verstand”, בִּינָה H999 “inzicht, onderscheidingsvermogen, verstand”, דַּעַת H1847 “verstand, verstandig, onwetende, kennis, kennen, kennen, weten, wetenschap”, לֵב H3821 “hart, verstand”, לֵבָב H3824 “innerlijk (het), verstand, wil, hart, ziel, verstand”, שֶׂכְוִי H7907 “hart, verstand”, שָׂכַל H7919 “prosper, wisely, understand, understanding, verstandig”, שֶׂכֶל H7922 “inzicht, verstand.

Nieuwe Testament

Hieronder citaten van teksten van verstand, wil en gevoel zoals dat in het Nieuwe Testament voorkomt.

Nous, verstand

Hier de gegevens rond het woord nous.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen:
1	νοῦς nous	Zelfstandig naamwoord mannelijk	G3563 SB3049	Begrip, verstand. Komt 24 keer voor in 22 verzen. KJV: mind (21x), understanding (3x).
	νοέω noeō	Werkwoord	G3539 SB3025	Begrijpen Komt 14 keer voor in 14 verzen. KJV: understand (10x), perceive (2x), consider (1x), think (1x).
	νόημα noēma	Zelfstandig naamwoord onzijdig	G3540 SB3026	Gedachten. Komt zes keer voor in zes verzen. KJV: mind (4x), device (1x), thought (1x).
2	διάνοια dianoia	Zelfstandig naamwoord vrouwelijk	G1271 SB1132	Verstand Komt 13 keer voor in 13 verzen. KJV: mind (9x), understanding (3x), imagination (1x).
?	ἔννοια ennoia	Zelfstandig naamwoord vrouwelijk	G1771	Inzicht Komt 2 keer voor in 2 verzen. Hebr. 4:12. 1 Petrus 4:1 KJV: intent (1x), mind (1x)
4	συνετός synetos	Bijvoeglijk naamwoord	G4908 SB4287	Verstandige Komt 4 keer voor in 4 verzen. KJV: prudent (4x).
	συνίημι syniēmi	Werkwoord	G4920 SB4299	Begrijpen, verstaan Komt 26 keer voor in 25 verzen KJV: understand (24x), consider (1x), be wise (1x).

Met je verstand kun je denken. Door te denken kun je begrijpen. Deze dingen komen aan de orde in de studie over denken, studienummer 88.

Met het verstand kun je kennis verzamelen. Door de gave van de geest weet je soms dingen, die je logischer wijs niet had kunnen weten. Dat komt aan de orde van de gave van kennis.

Het werkwoord noeo betekent vooral begrijpen. En noema gedachten.

Met het woord nous wordt dikwijls meer dan het verstand bedoeld. Soms wordt ook de morele en ethische kant van het verstand bedoeld. kan er ook bij horen.

Aan de andere kant als de vertalingen met verstand vertalen, dan is het mogelijk dat ze het woord te smal opvatten. Hier de woorden waarbij de NBV met verstand vertaalt.

Lucas 24:45. Daarop maakte hij hun verstand ontvankelijk voor het begrijpen van de Schriften.

Je kunt met je verstand wel dingen willen, maar door je behoeften als mens kun je toch uiteindelijk andere dingen doen.
Romeinen 7:23-25. … maar in alles wat ik doe zie ik die andere wet. Hij voert strijd tegen de wet waarmee ik met mijn verstand instem en maakt van mij een gevangene van de wet van de zonde, die in mij leeft. Wie zal mij, ongelukkig mens, redden uit dit bestaan dat beheerst wordt door de dood? Dat doet God! Dank aan hem door Jezus Christus, onze Heer. Met mijn verstand onderwerp ik mij aan de wet van God, maar door mijn natuur onderwerp ik mij aan de wet van de zonde.

Romeinen 12:2.

Romeinen 14:5.

1 Korintiërs 1:10.

1 Korintiërs 14:14-15. Wanneer ik namelijk in klanktaal bid, bid ik weliswaar met mijn geest, maar doe ik niets nuttigs met mijn verstand.
Dus wat moet ik doen? Ik moet bidden met mijn geest, maar ook met mijn verstand; ik moet zingen met mijn geest, maar ook met mijn verstand.
Opmerking: je hebt als het ware twee dingen in je. Je verstand en je geest. Je verstand kan geïnspireerd zijn door de geest, maar je kunt de balans verder laten doorslaan naar het gebruik van je geest.

Bij onderwijs heb je weinig aan uitingen van de geest. Meer aan een door de geest geïnspireerd verstand.
1 Korintiërs 14:19. In de gemeente echter wil ik liever vijf woorden spreken met mijn verstand, om ook anderen te onderwijzen, dan tienduizend woorden in een andere taal. [HSV]

Efeziërs 4:23.

Filippenzen 4:7. Dan zal de vrede van God, die alle verstand te boven gaat, uw hart en gedachten in Christus Jezus bewaren.
Opmerking: hier lijkt mij de brede betekenis aan de orde. De vrede van God gaat ons begrip en ons inzicht te boven.

2 Tessalonicenzen 2:2.

Openbaringen 13:18. Hier komt het aan op wijsheid. Laat ieder die inzicht heeft het getal van het beest ontcijferen; er wordt een mens mee aangeduid. Het getal is zeshonderdzesenzestig.

Openbaringen 17:9. Hier komt het aan op wijsheid en inzicht. De zeven koppen zijn zeven heuvels waarop de vrouw zit, en het zijn zeven koningen.

Hier gaat het over de nous, het verstand van God.
Romeinen 11:34.

1 Korintiërs 2:16.

En hier gaat het over en verstand dat geïnspireerd is door het kwaad, de duisternis.

Romeinen 1:28.

Efeziërs 4:17.

Kolossenzen 2:18.

1 Timoteüs 6:5.

2 Timoteüs 3:8.

Titus 1:15.

Wat kunnen van deze teksten leren?

In onze Westerse opvatting is het verstand een zelfstandig iets. Maar in de Bijbel kan het verstand verlicht, vernieuwd zijn door de Geest en verduisterd door het kwaad.

Dat zie je ook in de praktijk. Slimme mensen, die domme opvattingen hebben. Die ook steeds de verkeerde richting uitgaan. Juist in Corona tijd komt dat naar voren.

De Wil

Hoewel het in de christelijke psychologie de wil in het rijtje staat, heb ik teksten over onze wil of de wil tot nu toe niet kunnen vinden in de Bijbel. Wel over de wil van God. Dat komt wel zo’n … voor.

Het is wel zo dat soms is vermeld dat mensen iets willen. Het is dus wel wat een mens kan.

Hier gaat het in de NBV vertaling over onze wil, maar helaas gaat het niet over de wil
Romeinen 8:7. Onze eigen wil staat vijandig tegenover God, want hij onderwerpt zich niet aan zijn wet en is daar ook niet toe in staat.  [grondtekst: vleselijke verstand i.p.v. eigen wil]

Romeinen 8:8. Wie zich door zijn eigen wil laat leiden, kan God niet behagen. 

1 Korintiërs 4:5. Houd dus op te oordelen en wacht de tijd af dat de ​Heer​ komt, omdat hij het is die aan het licht zal brengen wat in het duister verborgen is en zal onthullen wat de mensen heimelijk beweegt. En dan zal God het zijn die ieder de lof geeft die hem toekomt.

Ik ben wel het werkwoord willen tegengekomen.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen:
1	βούλομαι boulomai	Werkwoord	G1014 SB905	Willen. Komt 36 keer voor in 34 verzen. KJV: will (15x), would (11x), be minded (2x), intend (2x), be disposed (1x), be willing (1x), list (1x), of his own will (1x).
2	. θέλω thelo	Werkwoord	G2309 SB2084	Willen. Het woord komt 213 voor in 201 verzen. KJV: KJV: will/would (159x), will/would have (16x), desire (13x), desirous (3x), list (3x), to will (2x), miscellaneous(4x).

Van de 36 keer dat het woord voorkomt. gaat het vijf keer over mensen, die iets willen.

Splagchnon, het Gevoel

De NBV vertaalt twee keer in het Oude Testament met het woord ‘gevoelens’. Het is inzicht gevend wat er dan in het Hebreeuws staat. Hier zijn ze.

Job 32:20. Laat mij spreken en mijn gevoelens luchten, ik zal het woord nemen en zeggen wat ik denk.
Toelichting: in het Hebreeuws staat er letterlijk, zie Blue Letter Bible: ‘Ik zal spreken dat ik zal worden verfrist, ik zal openen mijn lippen en antwoord’.

Spreuken 29:11. Een dwaas geeft uiting aan al zijn gevoelens, een wijze houdt ze in toom.
Toelichting: in het Hebreeuws staat er letterlijk, zie Blue Letter Bible:’Een dwaas brengt heel zijn geest naar voren, maar een wijze houdt het in tot na afloop’.

De NBV vertaalt twee keer met het woord gevoel. Hier de meest sprekende tekst.

Spreuken 18:20. Als een mens iets goeds zegt, heeft hij een gevoel van welbehagen, hij voedt zich met de vruchten van zijn mond.

Toelichting: in het Hebreeuws staat er letterlijk, zie Blue Letter Bible: ‘De buik van een man wordt tevreden met de vruchten van zijn mond en met de vrucht van zijn lippen zal hij tevreden worden.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen:
1	σπλάγχνον splagchnon	Zelfstandig naamwoord onzijdig	G4698 SB4083	Voelen Komt 11 keer voor in 11 verzen. KJV: bowels (9x), inward affection (1x), tender mercy (with G1656) (1x).
2	σπλαγχνίζομαι splagchnizomai	Werkwoord	G4697 SB4082	Diep voelen Komt 12 keer voor in 12 verzen. KJV: have compassion (7x), be moved with compassion (5x).

Het Griekse woord splagchnon is het woord voor ingewanden, het hart, de longen en de lever. In die zin komt dit woord voor in Handelingen 1:18.

De andere keren wordt het woord wat men noemt overdrachtelijk gebruikt. De ingewanden werden bij de Grieken beschouwd als de zetel van de meer gewelddadige hartstochten, zoals woede en liefde; maar door de Hebreeën als de zetel van de tedere genegenheden, in het bijzonder vriendelijkheid, welwillendheid en mededogen [bron: Outline of Biblical Usage].

Hier de tien teksten waar het woord overdrachtelijk wordt gebruikt.

Uit de lofzang van Zacharias.
Lukas 1:78. … door de innige gevoelens van barmhartigheid van onze God, waarmee de Opgang uit de hoogte naar ons omgezien heeft. [HSV]

Onderstaande tekst
2 Korintiërs 6:11-12. Onze mond is opengedaan tegen u, o Korinthiërs, ons hart is uitgebreid. Gij zijt niet nauw in ons, maar gij zijt nauw in uw ingewanden. [SV]
Toelichting: mij lijkt dit de beste vertaling. ‘Wij hebben een ruim hart voor jullie, maar je gevoelens voor ons zijn afgebakend’.

Hier gaat het over Titus, iemand die de apostel Paulus helpt.
2 Korintiërs 7:15. En zijn innige gevoelens voor u zijn des te overvloediger, als hij zich de gehoorzaamheid van u allen herinnert, hoe u hem met vrees en beven hebt ontvangen. [HSV]

Filippenzen 1:8. Want God is mijn Getuige hoe vurig ik naar u allen verlang, met de innige gevoelens van Jezus Christus. [HSV]
Filippenzen 2:1. Als er dan enige bemoediging is in Christus, als er enige troost is van de liefde, als er enige gemeenschap is van de Geest, als er enige innige gevoelens en ontfermingen zijn, maak dan mijn blijdschap volkomen, doordat u eensgezind bent, dezelfde liefde hebt, één van ziel bent en één van gevoelen. <<>>(Strong G5476) [HSV]

Kolossenzen 3:12. Kleedt u zich dan, als uitverkorenen van God, heiligen en geliefden, met innige gevoelens van ontferming, vriendelijkheid, nederigheid, zachtmoedigheid, geduld. [HSV]

Filemon 1:6-7. Moge uw gemeenschap in het geloof zich krachtig openbaren in de kennis van al het goede dat in u is met betrekking tot Christus Jezus, want wij beleven veel vreugde en troost aan uw liefde, omdat de heiligen innerlijk door u verkwikt zijn, broeder! [HSV]

Dit schtrijft Paulus over de voormalige slaaf Onesimus.
Filemon 1:12. Neem dan hem, met wie ik innig verbonden ben, weer aan.
Toelichting: Paulus schrijft letterlijk Onesimus is mijn ingewanden. [HSV]

Filemon 1:20. … verkwik mijn ingewanden in den Heere. [SV]

1 Johannes 3:17. Wie dan de goederen van de wereld heeft, en zijn broeder gebrek ziet lijden, maar zijn hart voor hem toesluit, hoe kan de liefde van God in hem blijven? [HSV]
Toelichting: de KJV heeft wel ingewanden. Maar in de Nederlandse vertalingen heb ik alleen maar het hart gezien als vertaling.

Het Griekse woord splagchnizomai, zie regel 2 uit de tabel, is als het ware je ingewanden bewegen. Diepe gevoelens komen dan over je.

Hieronder alle teksten in de HSV vertaling. Die vertaalt iedere keer met ‘innerlijk met ontferming bewogen zijn’. De NBV soms met ‘medelijden hebben’. Deze vertaling mist de diepe emotie. In Het Boek kwam ik ‘diep geroerd’ tegen bij de eerste tekst.

Mattheüs 9:36. Toen Hij de menigte zag, was Hij innerlijk met ontferming bewogen over hen, omdat zij vermoeid en verstrooid waren, zoals schapen die geen herder hebben.

Toelichting: de vertaling van Het Boek “Hij was diep geroerd toe Hij zag dar de hoe de mensen afgemat waren en zich geen raad wisten. Ze leken op een kudde schapen zonder herder.

Mattheüs 14:14. En toen Jezus uit het schip ging, zag Hij een grote menigte, en Hij was innerlijk met ontferming bewogen over hen en genas hun zieken.

Mattheüs 15:32. En Jezus riep Zijn discipelen bij Zich en zei: Ik ben innerlijk met ontferming bewogen over de menigte, omdat zij al drie dagen bij Mij gebleven zijn, en zij hebben niets wat zij kunnen eten; Ik wil hen niet nuchter wegsturen, opdat zij onderweg niet bezwijken.

Mattheüs 18:27. En de heer van deze dienaar was innerlijk met ontferming bewogen, liet hem gaan en schold hem de schuld kwijt.

Mattheüs 20:34. En Jezus, Die innerlijk met ontferming bewogen was, raakte hun ogen aan; en meteen werden hun ogen ziende, en zij volgden Hem.

Markus 1:41. En Jezus, innerlijk met ontferming bewogen, stak Zijn hand uit, raakte hem aan en zei tegen hem: Ik wil het , word gereinigd!

Markus 6:34. En toen Jezus uit het schip ging, zag Hij een grote menigte en was innerlijk met ontferming bewogen over hen, want zij waren als schapen die geen herder hebben; en Hij begon hun veel dingen te onderwijzen.

Markus 8:2. Ik ben innerlijk met ontferming bewogen over de menigte, want zij blijven al drie dagen bij Mij en hebben niets wat zij kunnen eten.

Markus 9:22. En vaak heeft hij hem ook in het vuur en in het water geworpen om hem om te brengen; maar als U iets kunt, wees dan met innerlijke ontferming bewogen over ons en help ons.

Lukas 7:13. En toen de Heere haar zag, was Hij innerlijk met ontferming bewogen over haar, en zei Hij tegen haar: Huil niet.

Lukas 10:33. Maar een Samaritaan die op reis was, kwam in zijn buurt, en toen hij hem zag, was hij met innerlijke ontferming bewogen.

Lukas 15:20. En hij stond op en ging naar zijn vader. En toen hij nog ver van hem verwijderd was, zag zijn vader hem en deze was met innerlijke ontferming bewogen en hij snelde hem tegemoet , viel hem om de hals en kuste hem.

Wat kunnen we van deze teksten leren?

Jezus geeft ons het voorbeeld van diep bewogen zijn. Het leed van mensen raakte Hem in zijn innerlijk. Zijn ingewanden bewogen als het ware.

Dianoia, verstand

Dit heeft vooral de betekenis van de dingen doordenken. De impact wordt gelijk al duidelijk bij de eerste verzen hieronder. We moeten God liefhebben ook met onze mijmeringen onze meditatie over de woorden van God. Joodse mensen houden van het doordenken van de woorden van God. Dat zouden wij ook moeten doen.

Matteüs 22:37. Hij antwoordde: ‘Heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand. 

Deze tekst komt ook voor in Marcus 12:30 en Lukas 10:27.

Suniemi en sunetos

<<nog aanvullen>>

Andere bronnen

In Nederland is psychologie een onderwerp van de wetenschap. Er zijn ook boeken door christenen geschreven over psychologie zoals deze.

	Schrijver:	Titel en ondertitel:
1	Willem Ouweneel	Psychologie. Een christelijke kijk op het mentale leven
2	Willem Ouweneel	Hart en Ziel

Overwegingen

Van de indeling geest, ziel en lichaam kunnen we zeggen, dat hij inderdaad in één tekst voorkomt. Andere uitdrukkingen zoals lichaam en ziel, geest en ziel komen regelmatig voor.

Het lijkt ook eerder te gaan om overlappende begrippen dat een opdeling.

De opdeling van de ziel naar verstand, wil en gevoel komt niet voor in de Bijbel. Er worden trouwens allerlei woorden gebruikt, die je met zoiets als verstand zou kunnen vertalen, maar die toch wel een nuance van elkaar verschillen. <wil> . Er komt voor ‘het gevoel’ in de Bijbel zelfs helemaal geen woord voor. Althans ik heb het nog niet kunnen vinden. Natuurlijk komen wel allerlei gevoelens in de Bijbel voor: angst, boosheid, verdriet etc.

Lessen

Hier staan antwoorden op vragen die bij Studievragen zijn gesteld.

Het kan zijn dat je als mens niet weet wat je wil je wil is verzwakt. Je kunt ook een sterke wil hebben. Zorg voor een gezond ontwikkelde wil.

Je kunt je verstand oefenen, trainen en leren. Zo kun je als mens beter gaan denken en beter zaken overzien.