De Bijbel besteedt veel tekst aan het innerlijke van de mens met name over zijn hart, maar er zijn ook andere woorden die over het innerlijk van de mens gaan.

Lang niet alle teksten waar de woorden hart en anderen in voorkomen zijn bestudeert en geciteerd.

Dit is een studie in het palet van studies over de mens: zijn geest, ziel en lichaam, zijn verstand, wil en gevoel en zijn neshama.

De teksten zijn uit de NBV en de NBV21 vertaling tenzij anders aangegeven.

Studievragen

Over dit onderwerp zijn de volgende vragen te stellen.

Welke begrippen gebruikt de Bijbel om het innerlijk van de mensen te beschrijven. En wat zegt de Bijbel over die begrippen?

Is ons innerlijk te veranderen en wat kunnen we doen om een mooi innerlijk te krijgen?

Wat is de relatie met ons hart, ons innerlijk, met onze geest?
Wat is de relatie met ons hart, ons innerlijk, met onze ziel?
Wat is de relatie met ons hart, ons innerlijk, met ons lichaam?

In het laatste hoofdstuk Lessen staan antwoorden op deze vragen.

Oude Testament

In het Oude Testament heb ik woorden en uitdrukkingen gevonden over het innerlijk. Het hart van de mens zegt veel over zijn innerlijk. Een zuiver hart is een speciale uitdrukking die je in de Bijbel tegenkomt. Daarnaast zijn er twee woorden die je met innerlijk en binnenste kunt vertalen. De laatste zou je de kamer van je hart kunnen noemen.

En dan is er nog een woord dat de buik of de moederschoot betekent maar soms ook de duiding van het innerlijk.

Lang niet alle teksten zijn hieronder geciteerd. Vooral bij het woord hart staat in deze studie slechts een kleine selectie.

Lebab, hart

Dit zijn de gegevens rond de woorden lebab en leb.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen
1	לֵבָב lebab	Zelfstandig naamwoord mannelijk	H3824	Hart Komt 252 keer voor in 230 verzen KJV: heart (231x), consider (with H7760) (5x), mind (4x), understanding (3x), miscellaneous (9x)
2	לֵב leb	Zelfstandig naamwoord mannelijk	H3820	Hart Komt 593 keer voor in 550 verzen KJV: heart (508x), mind (12x), midst (11x), understanding (10x), hearted (7x), wisdom (6x), comfortably (4x), well (4x), considered (2x), friendly (2x), kindly (2x), stouthearted (with H47) (2x), care (with H7760) (2x), misc 21
3	לִבָּה libâ	Zelfstandig naamwoord vrouwelijk	H3826	Hart Komt 7 keer voor in 7 verzen. KJV: heart (8x).

Het woord leb, Strong H3820 is een vorm van het woord lebab H3824. Het woord liba Strong H3826 komt van het woord leb H3820.

Meer dan 845 keer komen de woorden voor die je met hart kunt vertalen. Als je alle teksten met hart zou citeren zou dat ongeveer 34 bladzijden zijn. Daarom heb ik me beperkt tot citaten uit de Torah. Ook nog enkele teksten uit het boek van de Psalmen.

Dikwijls worden de woorden niet met hart vertaald. De NBV21 vertaalt van de 850 keer zo’n 450 keer met het woord ‘hart’. Daarvan zijn er ook enkelen waar in het Hebreeuws helemaal niet het woord lev of levev staat. Zoals in Psalm 7:15.

De Statenvertaling vertaalt 742 keer met het woord ‘hart’. En de HSV 829 keer. De Bijbel in Gewone Taal daarentegen vertaalt nog maar 165 keer met het woord ‘hart’.

Ad. 1 en 2. Lebab en lev, hart.
Het woord leb hart komt 67 keer voor in de Torah en 100 keer in het boek van de Psalmen. Hieronder citaten van alle teksten van dit woord in de boeken Genesis tot Deuteronomium tot en met hoofdstuk 8.

Genesis 6:5-6. En de HEERE zag dat de slechtheid van de mens op de aarde groot was, en dat al de gedachtespinsels van zijn hart elke dag alleen maar slecht waren. Toen kreeg de HEERE er berouw over dat Hij de mens op de aarde gemaakt had, en het bedroefde Hem in Zijn hart. [HSV]

Genesis 8:21. En de HEERE rook die aangename geur, en de HEERE zei in Zijn hart: Ik zal de aardbodem voortaan niet meer vervloeken vanwege de mens; de gedachtespinsels van het hart van de mens zijn immers slecht, van zijn jeugd af; en Ik zal voortaan niet al het levende meer doden, zoals Ik gedaan heb. [HSV]

Genesis 17:17. Toen wierp Abraham zich met zijn gezicht ter aarde en lachte. Hij zei in zijn hart: Zal bij een honderdjarige een kind geboren worden en zal Sara, die negentig jaar is, baren? [HSV]

Genesis 18:5. En ik zal een bete broods langen, dat Gij Uw hart sterkt; daarna zult Gij voortgaan, daarom omdat Gij tot Uw knecht overgekomen zijt. En zij zeiden: Doe zo als gij gesproken hebt.[Statenvertaling]

Genesis 20:5-6. Heeft hij mij zelf niet gezegd: Zij is mijn zuster. En zij, ook zijzelf heeft gezegd: Hij is mijn broer. Met een oprecht hart en zuivere handen heb ik dit gedaan. God zei tegen hem in de droom: Ik weet ook dat u dit met een oprecht hart gedaan hebt. Ik heb u ook ervan weerhouden tegen Mij te zondigen en daarom heb Ik u niet toegelaten haar aan te raken.

Opmerking: dit is wat Abimelech zegt. God bevestigt Abimelech dat wat hij zegt waar is.

Genesis 24:45. Nog voordat ik geëindigd had dit in mijn hart te spreken, zie, Rebekka kwam de stad uit, met haar kruik op haar schouder, en daalde af naar de bron en putte water. Ik zei tegen haar: Geef mij toch wat te drinken. [HSV]

Genesis 31:26. Toen zeide Laban tot Jakob: Wat hebt gij gedaan, dat gij u aan mijn hart ontstolen hebt, en mijn dochteren ontvoerd hebt, als gevangenen met het zwaard? [Statenvertaling]

Opmerking: in de NBV 21 en ook de HSV komt het woord hart niet voor. Van ‘het hart stelen’ maakt men ‘bedriegen’. Van iets van passie maakt de vertaling een zonde. Volgens de Naardense Bijbel zegt Laban: “Je besteelt mijn hart.”

Exodus 14:5. Toen de koning van Egypte verteld werd dat het volk gevlucht was, keerde het hart van de farao en zijn dienaren zich tegen het volk, en zij zeiden: Hoe hebben we dit kunnen doen, dat wij Israël uit onze dienst hebben laten gaan? [HSV]

Opmerking: de NBV21 vertaalt met ‘kreeg spijt’. Het gaat bij de farao om een verandering van zijn gemoedstoestand.

Exodus 28:29-30. Zo draagt Aäron telkens als hij het heiligdom binnengaat, de namen van Israëls zonen op zijn hart, op de borsttas voor de orakelstenen, om de HEER steeds opnieuw aan hen te herinneren. Leg in de borsttas de orakelstenen, zodat Aäron ze op zijn hart draagt wanneer hij voor de HEER verschijnt; ten overstaan van de HEER moet hij de stenen voor de orakels over de Israëlieten altijd op zijn hart dragen.

Opmerking: deze tekst laat zien dat het woord leb ook kan verwijzen naar het orgaan hart.

Leviticus 19:17. U mag in uw hart uw broeder niet haten. U moet uw naaste zeker terechtwijzen, zodat u geen zonde op hem laadt. [HSV]

Leviticus 26:36. En aangaande de overgeblevenen onder u, Ik zal in hun hart een wekigheid in de landen hunner vijanden laten komen; zodat het geruis van een gedreven blad hen jagen zal, en zij zullen vlieden, gelijk men vliedt voor een zwaard, en zullen vallen, waar niemand is, die jaagt. [Statenvertaling]

Leviticus 26:40-42. Wanneer zij hun ongerechtigheid zullen belijden, mét de ongerechtigheid van hun vaderen, hun trouwbreuk, die zij tegen Mij gepleegd hebben, en ook dat zij tegen Mij zijn ingegaan – zodat Ik ook Zelf tegen hen inging en hen in het land van hun vijanden bracht – of wanneer dan hun onbesneden hart vernederd wordt en zij behagen scheppen in de straf voor hun ongerechtigheid, dan zal Ik denken aan Mijn verbond met Jakob. En ook aan Mijn verbond met Izak, en ook aan Mijn verbond met Abraham zal Ik denken, en Ik zal denken aan het land. [HSV]

Numeri 15:39. Bij het zien van die kwastjes zullen jullie herinnerd worden aan alle geboden van de HEER, zodat jullie die naleven en Mij niet ontrouw worden door de begeerten van je hart en je ogen te volgen.

Deuteronomium 1:28. Waar gaan we eigenlijk heen? De angst sloeg ons om het hart toen onze verkenners vertelden dat de mensen daar sterker en langer zijn dan wij, dat ze in grote steden met hemelhoge versterkingen wonen en dat ze daar zelfs Enakieten hebben gezien.

Opmerking: in de HSV en SV gaat het om het hart laten smelten. Wat staat in de grondtekst?

Deuteronomium 2:30. Maar Sihon, de koning van Hesbon, wilde ons niet door zijn land laten trekken. De HEERE, uw God, verhardde namelijk zijn geest en verstokte zijn hart, om hem in uw hand te geven, zoals het op deze dag is. [HSV]

Deuteronomium 4:9. Alleen, wees op uw hoede en neem uzelf zeer in acht, dat u de dingen niet vergeet die uw ogen gezien hebben, en dat zij niet uit uw hart wijken alle dagen van uw leven. U moet ze uw kinderen en uw kleinkinderen bekendmaken. [HSV]

Deuteronomium 4:29. Maar ten slotte zult u de HEER, uw God, weer zoeken, en Hem ook vinden, als u Hem met hart en ziel zoekt.

Deuteronomium 4:39. Daarom moet u heden weten en ter harte nemen dat de HEERE God is, boven in de hemel en beneden op de aarde, niemand anders! [HSV]

Deuteronomium 5:29. Och, hadden zij maar zo’n hart,  om Mij te vrezen en Mijn geboden alle dagen in acht te nemen, opdat het hun en hun kinderen voor eeuwig goed zou gaan! [HSV]

Opmerking: de NBV21 vertaalt met ‘verlangen’.

Deuteronomium 6:5-6. Daarom zult u de HEERE, uw God, liefhebben met heel uw hart, met heel uw ziel en met heel uw kracht. Deze woorden, die ik u heden gebied, moeten in uw hart zijn. [HSV]

Opmerking: in vers 6 vertaalt de NBV21 met ‘in gedachten’.

Deuteronomium 7:17. Wanneer u in uw hart zegt: Deze volken zijn groter dan ik; hoe kan ik hen ooit uit hun bezit verdrijven? [HSV]

Deuteronomium 8:2. Denk aan de tocht die de HEER, uw God, u door de woestijn heeft laten maken, veertig jaar lang. Hij wilde u laten buigen voor zijn macht en u op de proef stellen, om te ontdekken wat er in uw hart leefde: gehoorzaamheid aan zijn geboden of niet.

Boek van de Psalmen.
Uit het boek van de Psalmen de eerste vijtien teksten met de woorden voor hart.

Psalm 4:5. Wees ontzet, maar zondig niet; spreek in uw hart wanneer u op uw slaapplaats ligt, en wees stil. Sela [HSV]

Psalm 4:8. In U vindt mijn hart meer vreugde dan zij in hun koren en wijn.

Psalm 9:2. Ik wil U loven, HEER , met heel mijn hart, vertellen van uw wonderdaden.

Psalm 10:6. Hij zegt in zijn hart: Ik zal niet wankelen, want van generatie op generatie zal mij geen onheil treffen. [HSV]
Psalm 10:11. Hij zegt in zijn hart: God heeft het vergeten, Hij heeft Zijn aangezicht verborgen, Hij ziet het in eeuwigheid niet. [HSV]
Psalm 10:13. Waarom lastert de goddeloze God? Waarom zegt hij in zijn hart: U zult geen rekenschap eisen? [HSV]
Psalm 10:17. U hebt de wens van de zachtmoedigen gehoord, HEERE, U zult hun hart versterken, Uw oor zal er acht op slaan. [HSV]

Psalm 11:2. Want zie, de goddelozen spannen de boog, zij leggen hun pijlen op de pees om in het donker te schieten op de oprechten van hart. [HSV]

Psalm 12:3. Zij spreken valsheid, een ieder met zijn naaste, met vleiende lippen; zij spreken met een dubbel hart. [Statenvertaling]

Psalm 13:3. Hoe lang nog wordt mijn ziel gekweld door zorgen en mijn hart door verdriet overstelpt, dag aan dag? Hoe lang nog houdt mijn vijand de overhand?

Psalm 13:6. Ik vertrouw op uw liefde: mijn hart zal juichen omdat U redding brengt, ik zal zingen voor de HEER , Hij heeft naar mij omgezien.

Psalm 14:1. Een psalm van David, voor de koorleider. De dwaas zegt in zijn hart: Er is geen God. Zij handelen verderfelijk, bedrijven gruwelijke daden; er is niemand die goeddoet. [HSV]

Psalm 15:2. HEERE, wie zal verblijven in Uw tent? Wie zal wonen op Uw heilige berg? Hij die oprecht wandelt en gerechtigheid beoefent, die met zijn hart de waarheid spreekt. [HSV]

Psalm 16:9. Daarom verheugt zich mijn hart en juicht mijn ziel, mijn lichaam voelt zich veilig en beschut.

Psalm 17:3. Beproeft en peilt U mijn hart, onderzoekt U mij in de nacht, U zult niets in mijn nadeel vinden, geen kwaad kwam uit mijn mond.

Spreukenboek
Uit het boek van de Spreuken <<>>

Spreuken 13:15. Een vrolijk hart brengt een lach op het gezicht, een verdrietig hart stemt de geest somber.

Ad. 3. Liba, hart
Het vrouwelijk zelfstandig naamwoord liba komt 7 keer voor. Hier een citaat van deze zeven teksten.

Psalm 7:10-11. Roep de goddelozen een halt toe en wees de rechtvaardige tot steun. U die hart (liba) en nieren doorgrondt bent een rechtvaardige God. God is het schild dat mij beschermt, Hij bevrijdt de oprechten van hart.

Psalm 125:4. Wees goed voor wie goed is, HEER, voor de oprechte van hart.

Spreuken 15:11. De HEER doorgrondt de afgrond van het dodenrijk, hoeveel te meer het mensenhart.

Spreuken 17:3. De smeltkroes toetst het zilver, de oven toetst het goud, de HEER toetst het mensenhart.

Spreuken 21:2. Al zijn wegen zijn iemand recht in zijn eigen ogen, maar de HEERE toetst de harten.

Spreuken 24:12. Zeg niet: ‘We wisten het niet,’ want Hij die de harten doorgrondt, het innerlijk doorziet, weet of je de waarheid spreekt.Hij vergeldt elk mens naar zijn daden.

Ezechiël 16:30. Wat moet uw hart verkommerd zijn – spreekt de Heere HEERE – bij het doen van dit alles: werk van een schaamteloze vrouw die een hoer is! [HSV]

Gebruik van het woord hart in een vers in relatie tot ander woorden
Hier de resultaten voor de combinatie van de woorden voor hart met de woorden voor geest en ziel.

De combinatie Strong H7307 en H3824, ruach en lebab komt in 5 verzen voor en Strong H7307 en H3820 ruach en leb komt 23 keer voor.

Hieronder de teksten waarin deze woorden in de Torah voorkomen.

Deuteronomium 2:30. Maar Sihon, de koning van Hesbon, wilde ons niet door zijn land laten trekken. De HEERE, uw God, verhardde namelijk zijn geest en verstokte zijn hart, om hem in uw hand te geven, zoals het op deze dag is. [HSV]

Exodus 15:8. Door de adem van Uw neus is het water opgehoopt, de stromen stonden als een dam, de watervloeden zijn gestold in het hart van de zee. [HSV]

Exodus 28:3. En ú moet spreken tot allen die wijs van hart zijn, die Ik met een geest van wijsheid vervuld heb, dat zij de kleding van Aäron moeten maken om hem te heiligen, zodat hij Mij als priester kan dienen. [HSV]

Exodus 35:20-21. Toen ging heel de gemeenschap van de Israëlieten bij Mozes weg, en ze kwamen terug: ieder wiens hart hem daartoe bewoog en ieder wiens geest hem gewillig maakte. Ze brachten het hefoffer voor de HEERE ten behoeve van het werk aan de tent van ontmoeting, voor al het dienstwerk daarin en voor de geheiligde kledingstukken.

De combinatie nephes en lebab, Strong H5315 en H3824 komt 27 keer voor en nephes en leb, Strong H5315 en H3820 komt 20 keer voor.

Deuteronomium 4:9. Alleen, wees op uw hoede en neem uzelf zeer in acht, dat u de dingen niet vergeet die uw ogen gezien hebben, en dat zij niet uit uw hart wijken alle dagen van uw leven. U moet ze uw kinderen en uw kleinkinderen bekendmaken. [HSV]

Deuteronomium 4:29. Maar ten slotte zult u de HEER, uw God, weer zoeken, en Hem ook vinden, als u Hem met hart en ziel zoekt.

Deuteronomium 6:5. Heb de HEER, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw kracht.

Deuteronomium 10:12. Israël, bedenk dus dat de HEER, uw God, niets anders van u vraagt dan dat u ontzag voor Hem toont, dat u de weg volgt die Hij u wijst, dat u Hem liefhebt, Hem met hart en ziel dient.

Deuteronomium 11:13-14. Als u de geboden gehoorzaamt die ik u vandaag voorhoud, en de HEER, uw God, liefhebt en Hem met hart en ziel dient, belooft de HEER: ‘Ik zal jullie land op de juiste tijd regen geven, in het najaar en in het voorjaar. Je zult je oogst binnenhalen, graan, wijn en olie, …

Deuteronomium 11:18. Daarom moet u deze woorden van mij in uw hart en in uw ziel prenten. Bind ze als een teken op uw hand, en ze moeten als een voorhoofdsband tussen uw ogen zijn.

Deuteronomium 13:2-4. Wanneer een profeet of een droomuitlegger uit uw midden een teken of een wonder voorspelt, dat vervolgens uitkomt, en hij verbindt daaraan een oproep om andere, u onbekende goden te volgen en te dienen – luister dan niet naar wat hij zegt. Want de HEER, uw God, wil u daarmee op de proef stellen, om te ontdekken of u Hem wel met hart en ziel liefhebt

Deuteronomium 19:6. Anders zou de bloedwreker degene die een doodslag begaan heeft, achtervolgen terwijl zijn hart verhit is, en, als de weg te lang zou zijn, zou hij hem inhalen en hem om het leven brengen, terwijl hij niet de doodstraf verdiend heeft, want hij haatte hem tevoren niet. [HSV]

Deuteronomium 26:16. Vandaag draagt de HEER, uw God, u op om u aan deze wetten en regels te houden. Neem ze zorgvuldig in acht en leef ze met hart en ziel na. 

Deuteronomium 30:1-2. Het zal gebeuren, wanneer al deze dingen, de zegen en de vervloeking die ik u voorgehouden heb, over u komen, dat u het weer ter harte zult nemen onder alle volken waarheen de HEERE, uw God, u verdreven heeft. En u zult zich bekeren tot de HEERE, uw God, en Zijn stem gehoorzaam zijn, u en uw kinderen, met heel uw hart en met heel uw ziel, overeenkomstig alles wat ik u heden gebied.

Deuteronomium 30:6. De HEERE, uw God, zal uw hart en het hart van uw nageslacht besnijden, om de HEERE, uw God, lief te hebben met heel uw hart en met heel uw ziel, zodat u leven zult. [HSV]

Deuteronomium 30:10. Want u toont de HEER, uw God, dan uw gehoorzaamheid door de geboden en bepalingen in dit wetboek in acht te nemen, en u wilt Hem weer met hart en ziel toebehoren.

Genesis 34:3. Maar zijn hart [nephes] raakte aan Dina, de dochter van Jakob, gehecht; hij had het meisje lief en sprak naar het hart van het meisje. [HSV]

Opmerking: de HSV vertaalt nephes met hart.

Deuteronomium 28:65. Daarbij zult u onder die volken niet tot rust komen en uw voetzool zal geen rustplaats hebben, want de HEERE zal u daar een bevend hart, kwijnende ogen en een treurende ziel geven. [HSV]

Wat kunnen we van deze teksten leren?
Voor mij zijn de letterlijk Hebreeuwse tekst met het woord hart duidelijker dan de vertaalde teksten.

Een mens kan gedachtenspinsels in zijn hart hebben. Genesis 6:5-6. Abraham zei iets in zijn hart. Genesis 17:17. De knecht van Abraham zei iets in zijn hart. Genesis 24:45. Je kunt je hart sterken. Genesis 18:5. Abimelech had een oprecht hart. Genesis 20:5-6. Jacob ontstal iets van Labans hart. Genesis 31:26.

Het hart van Farao keerde zich tegen het volk Israël. Exodus 14:5. Aäron droeg iets op zijn hart. Exodus 28:29-30. Je mag in je hart je broeder niet haten. Leviticus 19:17. Het hart van een mens kan onbesneden zijn. Leviticus 26:40-42. Het hart kan begeerten hebben. Numeri 15:39. Angst kan om je hart slaan. Deuteronomium 1:28. Als je met ja hart onder de indruk bent van je vijand, ben je zwak. Deuteronomium 7:17

Gods hart kan bedroefd zijn. Genesis 6:5-6. God kan iets in Zijn hart zeggen. Genesis 8:21.

God maakte het hart van de vijanden van het volk zwak. Leviticus 26:36. God verhardde het hart van de koning van Hesbon. Deuteronomium 2:30.

De woorden van God mogen niet uit je hart wijken. Deuteronomium 4:9. Als je de HEER met je hart zoekt zul je Hem vinden. Deuteronomium 4:29. Dat de HEER God is moeten we ter harte nemen. Deuteronomium 4:39. Het is de wens van God dat we een hart hebben dat ontzag heeft voor Hem. Deuteronomium 5:29. God vraagt dat we Hem met heel ons hart liefhebben. Deuteronomium 6:5-6. De HEER kun je op de proef stellen om te weten wat er echt in je hart leeft. Deuteronomium 8:2.

Wees stil voor God. Psalm 4:5. Je kunt in je hart veel vreugde vinden in God. Psalm 4:8. Je kunt helemaal vol zijn van de wonderen van God. Psalm 9:2.

<<deze analyse is gemaakt van de teksten tot en met Psalm 9>>

Betam levavi, zuiver hart

Acht keer vertaalt de NBV21 met ‘geweten’. In het Hebreeuws zijn er beschrijvingen waarbij de indruk bestaat dat het gaat om wat wij geweten noemen. Er staat dan zoiets als ‘een schoon hart’ en ‘ik was mijn handen in onschuld’.

Genesis 20:5-6. Hij zei me toch dat ze zijn zus was? En ook zijzelf heeft gezegd dat hij haar broer is. Ik heb dit gedaan met een zuiver geweten, mij treft geen enkele blaam.’ God antwoordde hem in zijn droom: ‘Ik weet heel goed dat je dit met een zuiver geweten gedaan hebt. Daarom heb Ik je er ook van weerhouden tegen Mij te zondigen en heb Ik verhinderd dat je haar zou aanraken.
Opmerking: 2x betam levavi. Strong H8537 = integer en H3824 =hart.

Deuteronomium 9:5. Niet uw eigen rechtvaardigheid of uw zuivere geweten geeft u toegang tot hun land. De HEER , uw God, verdrijft die volken voor u omdat ze zo slecht zijn, en omdat Hij zich wil houden aan de eed die Hij uw voorouders Abraham, Isaak en Jakob heeft gezworen.
Opmerking: beyoser lebabeka, Strong 3476 =oprecht en H3824=hart.

Jozua 14:7. Ik was veertig jaar oud toen Mozes, de dienaar van de HEER , mij er vanuit Kades-Barnea op uit stuurde om dit land te verkennen. Ik bracht hem naar eer en geweten verslag uit.

Opmerking: Jozua bracht verslag uit zoals het was in zijn hart.

1 Samuel 25:31. ….zult u niet gehinderd worden doordat u uw geweten hebt belast door het recht in eigen hand te nemen en onschuldig bloed te vergieten. Wanneer het eenmaal zover is, mijn heer, vergeet uw dienares dan niet.’

Opmerking: dit is een waarschuwing, belast je geweten niet door kwaad te doen.

Psalm 16:7. Ik prijs de HEER die mij inzicht geeft, zelfs in de nacht spreekt mijn geweten.
Opmerking: ‘wordt mijn hart onderwezen’

Psalm 36:2-3. De zonde spreekt tot de goddeloze, diep in zijn hart – angst voor God kent hij niet. De zonde sust zijn geweten in slaap – geen besef van schuld, geen afkeer van het kwaad.

Psalm 73:13. Ja, vergeefs hield ik mijn geweten zuiver en waste ik mijn handen in onschuld!

Opmerking: gaat om hart zuiver houden.

Wat kunnen we van deze teksten leren?
Bij een zuiver hart doe je de dingen met eerlijke overwegingen. Zo ook Abimelech. Genesis 20. Een mooie vraag voor iedereen: doe ik de dingen ook zonder bijbedoeling?

Een oprecht hart is mooi, maar voorkomt niet alles. Deuteronomium 9:5. Het is niet zo dat als je je geweten zuiver houdt je dan nooit in de narigheid komt. Psalm 73:13.

Als een eerlijk mens spreekt vanuit zijn hart, is het zuiver. Jozua 14:7.

Door kwaad te doen, belast je je geweten. 1 Samuel 25:31. Door zonden sust je je geweten in slaap. Psalm 36:2-3.

De HEER maakt je geweten sterker. Psalm 16:7.

Qereb, innerlijk

Dit zijn de gegevens van het woord qereb.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen:
1	קֶרֶב qereḇ	Zelfstandig naamwoord mannelijk	H7130	Innerlijk Komt 227 keer voor in 220 verzen. KJV: among (76x), midst (73x), within (24x), inwards (22x), in (6x), miscellaneous (26x).

Hoewel qereb een zelfstandig naamwoord vertaalt men het dikwijls als een soort voorzetsel, wat ergens ‘in’ is. Dit woord komt 8 keer in het boek Genesis voor, die zijn hieronder geciteerd. Van de 27 keer dat het woord in de Psalmen voorkomt hier citaten van de eerste drie keer. Er zullen veel meer teksten zijn die informatie geven over het innerlijk. <<voor wie het nader wil onderzoeken>>

Genesis 18:12. Daarom lachte ze in zichzelf. Zou een zwangerschap voor mij dan nog weggelegd zijn? dacht ze. Ik ben immers verwelkt, en ook mijn man is al oud.

Genesis 18:24. Misschien zijn er vijftig rechtvaardigen binnen de stad; wilt U hen ook wegvagen en de plaats niet sparen omwille van de vijftig rechtvaardigen die daarin zijn? [HSV]

Genesis 24:3. Ik wil u laten zweren bij de HEERE, de God van de hemel en de God van de aarde, dat u voor mijn zoon geen vrouw zult nemen uit de dochters van de Kanaänieten te midden van wie ik woon. [HSV]

Genesis 25:22. De kinderen in haar lichaam botsten hard tegen elkaar. Als het zo gaat, dacht ze, wat staat mij dan te wachten? En ze ging bij de HEER te rade.

Genesis 41:20-21. En die magere, lelijke koeien aten de zeven eerste, vette koeien op. Maar toen ze die naar binnen hadden gewerkt, was daar niets van te merken: ze zagen er nog even lelijk uit als eerst. Toen werd ik wakker. 

Genesis 45:6. Deze twee jaren is er immers honger geweest in het midden van het land, en er komen nog vijf jaren waarin er geen ploegen of oogsten zal zijn.

Genesis 48:15-16. En hij zegende Jozef en zei: De God voor Wiens aangezicht mijn vaderen, Abraham en Izak, gewandeld hebben, de God Die mij als herder geleid heeft, mijn leven lang tot op deze dag, de Engel, Die mij verlost heeft van al het kwaad, zegene deze jongens, zodat door hen mijn naam genoemd zal blijven, en de naam van mijn vaderen Abraham en Izak en zij in het midden van het land in menigte zullen toenemen. [HSV]

Psalm 5:10. Want in hun mond is niets wat betrouwbaar is, hun binnenste is enkel verderf, hun keel is een open graf, met hun tong vleien zij.

Psalm 36:1. De zonde spreekt tot de goddeloze, diep in zijn hart- angst voor God kent hij niet.

Psalm 39:4. Het brandde in mijn binnenste, bij mijn zuchten laaide een vuur op en mijn tong begon te spreken.

Wat kunnen we van deze teksten leren?
Het gaat in de teksten ook over allerlei innerlijke andere dingen zoals in een stad. Genesis 18:24. In een volk. Genesis 24:3. En in een land. Genesis 45:6, Genesis 48:15-16

Sara lachte innerlijk. Genesis 18:12.

De kinderen die nog moesten worden geboren, waren nog in haar lichaam. Genesis 25:22. De koeien werden gegeten en kwamen daardoor in hun lichaam. Genesis 41:20-21.

Slechte mensen hebben in hun binnenste enkel verderf. Psalm 5:10. De zonde heeft alleen toegang tot zijn hart. Psalm 36:1.

Door ellende kan je binnenste in brand staan. Psalm 39:4.

Cheder, ‘kamer’

Dit zijn de gegeven voor het woord cheder.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen:
1	חֶדֶר  cheder	Zelfstandig naamwoord mannelijk	H2315	Binnenste Komt 43 keer in 33 verzen voor. KJV: chamber (21x), inner (4x), bedchamber (with G4296) (3x), bedchamber (with G4904) (3x), inward parts (2x), innermost parts (2x), parlours (1x), south (1x), within (1x).

Meestal wordt dit woord gebruikt voor het binnenste deel van het huis, de kamer. Een viertal keren voor het binnenste deel van een mens. Hier staan de vier verzen.

Spreuken 18:8. De woorden van een lasteraar zijn als lekkernijen, die dalen af in de schuilhoeken van zijn binnenste [HSV]

Opmerking: het tweede deel van de zin is vreemd. De KJV vertaalt met ‘and they go down to the innermost part of the belly’. De NBV21 ‘die gemakkelijk in de maag verdwijnen’

Spreuken 20:27. De geest van een mens is een ​lamp​ van de HEERE, die alle schuilhoeken van zijn binnenste doorzoekt.

Spreuken 20:30. Striemen en wonden zuiveren het kwaad uit, evenals slagen de schuilhoeken van het binnenste zuiveren. [HSV]

Spreuken 26:22. Exacte tekst als in 18:8. Waarom deze herhaling?

Wat kunnen we van deze teksten leren?
De ‘geest’, hier neshama, is leidend voor je binnenste blijkbaar. Spreuken 20:27.

Laster woorden hebben een diepgravende invloed op een mens. Spreuken 18:8.

Lijfstraffen kunnen goed uitwerken. Spreuken 20:30.

Beten, de buik

Dit zijn de gegevens rond het woord beten.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen:
1	בֶּטֶן beten	Zelfstandig naamwoord vrouwelijk	H990	De buik. Komt 76 keer voor in 72 verzen. KJV: belly (30x), womb (31x), body (8x), within (2x), born (1x).

Het woord beten kan zowel wijzen op wat wij de buik noemen of met een ouderwets woord de schoot of de moederschoot. Ook wat wij de maag noemen kan dit woord betekenen.

In het boek Genesis komt dit woord vier keer voor, steeds in de betekenis van de moederschoot. Hier het eerste vers van dit boek.

Genesis 25:24. De HEER zei tegen haar: ‘Twee volken zijn er in je schoot, volken die uiteengaan nog voor je hebt gebaard. Het ene zal machtiger zijn dan het andere, de oudste zal de jongste dienen.’

Opmerking: de HEER zei dit tegen Rebekka, de vrouw van Isaak, over de kinderen die bij haar geboren zouden worden.

In de boeken Psalmen en Spreuken is ‘beten’ deels ook de plaats voor ons innerlijk.

Psalm 17:13b-14. Laat uw zwaard mij bevrijden van de goddelozen, uw hand, HEER, mij verlossen van die mannen des doods, die leven voor kortstondig gewin. Ze mogen hun buik vullen met de straf die hun toekomt, ze mogen hun kinderen ermee verzadigen, hun kleinkinderen geven wat ervan overschiet.

Psalm 22:10-11. U hebt mij uit de buik van mijn moeder gehaald, mij aan haar borsten toevertrouwd, bij mijn geboorte vingen uw handen mij op, van de moederschoot af bent U mijn God.

Psalm 31:10. Wees mij genadig, HEERE, want angst benauwt mij; verzwakt van verdriet is mijn oog, mijn ziel en mijn buik. [HSV]

Psalm 44:25-26 Waarom zou U Uw aangezicht verbergen, onze ellende en onze onderdrukking vergeten? Want onze ziel ligt neergebukt in het stof; onze buik kleeft aan de aarde. [HSV]

Spreuken 13:25. Wanneer een rechtvaardige eet, wordt hij verzadigd,
een goddeloze houdt een hongerige maag.

Spreuken 18:8, zie vorig hoofdstuk.

Spreuken 18:20. Wie iets goeds zegt, heeft een gevoel van welbehagen, hij voedt zich met de vruchten van zijn mond.

Spreuken 20:27. The spirit of man is the candle of the LORD, searching all the inward parts of the belly. [KJV]

Opmerking: de NBV21 vertaalt ‘Het licht van de HEER beschijnt de geest van de mens, het dringt door tot in zijn diepste gedachten.’.

Spreuken 20:30. The blueness of a wound cleanseth away evil: so do stripes the inward parts of the belly. [KJV]

Opmerking: de NBV21 vertaalt ‘Bloedige striemen doen het kwaad verdwijnen, slagen zuiveren het innerlijk’.

Opmerking: de combinatie van cheder en beten komt vier keer voor namelijk in Spreuken 18:8 en 20:27 en 30 en 26:6. Het laatste vers is overigens hetzelfde als Spreuken 18:8.

Wat kunnen we van deze teksten leren?

Nieuwe Testament

Er komen in het Nieuwe Testament vier verschillende woorden voor en een uitdrukking voor het innerlijk van de mens. Voor ieder woord is in dit deel een apart hoofdstuk.

Het gaat achtereenvolgens om een woord dat bij ons het hart betekent, vervolgens om een woord dat je kunt vertalen met geweten om een woord dat over het innerlijk gaat en een woord dat over het verborgen innerlijk gaat.

Kardia, hart

Dit zijn de gegevens van het woord kardia.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen
1	καρδία kardia	Zelfstandig naamwoord vrouwelijk	G2588 SB2294	Hart. Komt 160 keer voor in 152 verzen KJV: heart (159x), broken hearted (with G4937) (1x)

In het Nieuwe Testament wordt het woord kardia gebruikt. Het Griekse woord kardia gebruiken wij in Nederland voor het hart, het orgaan dat zich in ons lichaam bevindt. Er zijn mensen met het beroep kardioloog.

In de Bijbel wordt slechts eenmaal dat orgaan bedoeld en wel in Markus 7:19.

Het hart is vooral het centrale deel van ons innerlijk. In de Studiebijbel las ik ‘het hart steeds gebruikt als zetel van het leven van een persoon in zijn totaliteit, met alle gevoelens en gewaarwordingen’. Het begrip hart heeft een overlap met het woord ziel.

Verder kan ‘het hart’ ook het centrale deel zijn, het centrum van iets anders. Het hart van wet en de profeten bijvoorbeeld.
Matteüs 7:12. Behandel anderen dus steeds zoals je zou willen dat ze jullie behandelen. Dat is het hart van de Wet en de Profeten.
Er is ook een tekst over het hart van de aarde. Matteüs 12:40.

Hiertonder alle teksten, die in het evangelie van Matteüs over hart voorkomen.
Matteüs 5:8. Gelukkig wie zuiver van hart zijn, want zij zullen God zien.
Matteüs 5:28. En ik zeg zelfs: iedereen die naar een vrouw kijkt en haar begeert, heeft in zijn hart al overspel met haar gepleegd.

Hier gaat het over schatten verzamelen. Materiële schatten of hemelse schatten. Die geven aan waar je naar verlangt.
Matteüs 6:21. Waar je schat is, daar zal ook je hart zijn.

Schriftgeleerden waren kritisch op de goede dingen, die Jezus deed, maar niet in overeenstemming was met hun overtuigingen.
Matteüs 9:4. En Jezus, Die hun gedachten zag, zei: Waarom overweegt u verkeerde dingen in uw hart? [HSV]

Matteüs 11:29. Neem mijn juk op je en leer van mij, want ik ben zachtmoedig en nederig van hart. Dan zullen jullie werkelijk rust vinden.

Matteüs 12:34-35. Adderengebroed! Hoe kunt u goede dingen spreken, terwijl u slecht bent? Want uit de overvloed van het hart spreekt de mond. De goede mens brengt goede dingen voort uit de goede schat van het hart, en de slechte mens brengt slechte dingen voort uit de slechte schat. [HSV]

Dit gaat over een mogelijke toestand van het hart van iemand.
Matteüs 13:15. Want het hart van dit volk is afgestompt, hun oren zijn doof en hun ogen houden zij gesloten. Met hun ogen willen ze niets zien, met hun oren niets horen, met hun hart niets begrijpen. Want anders zouden ze tot inkeer komen en zou ik hen genezen.”

Een tekst uit de uitleg van de gelijkenis van de zaaier.
Matteüs 13:19. bij ieder die het woord van het koninkrijk hoort maar het niet begrijpt, komt hij die het kwaad zelf is en rooft wat hun in het hart is gezaaid; bij hen is op de weg gezaaid.

Uit het onderwijs van Jezus.
Matteüs 15:8. “Dit volk eert mij met de lippen, maar hun hart is ver van mij.
Matteüs 15:18-19. Wat daarentegen de mond uit gaat komt uit het hart, en die dingen maken een mens onrein. Want uit het hart komen boze gedachten, moord, overspel, ontucht, diefstal, valse getuigenissen en laster.

De conclusie van het verhaal van de onbarmhartige knecht.
Matteüs 18:35. Zo zal mijn hemelse Vader ook ieder van jullie behandelen die zijn broeder of zuster niet van harte vergeeft.’

Op een vraag aan Jezus wat het grote gebod zou zijn, zegt Jezus dit.
Matteüs 22:37. Hij antwoordde: ‘Heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand (Grieks: dianoia).

Hier is het woord kardia vertaalt met ‘bij zichzelf’ in plaats van ‘in zijn hart’
Matteüs 24:48-51. Slecht is echter de dienaar die bij zichzelf zegt: Mijn heer blijft voorlopig nog weg, en die zijn mededienaren begint te slaan en het met dronkaards op een slempen zet. Dan zal de heer van die dienaar komen op een dag waarop hij het niet verwacht en op een tijdstip dat hij niet kent, en hij zal hem straffen met zijn zwaard en hem het lot van de huichelaars laten ondergaan; daar zal hij met hen jammeren en knarsetanden.

Wat kunnen we van deze teksten leren?
Je kunt zuiver van hart zijn. Matteüs 5:8. Jezus was nederig van hart. 11:29. Het nederige van Jezus was dat Hij gehoorzaam was aan de Vader. Als de Vader Hem vroeg om moedige dingen te doen dan deed Hij dat.

Je kunt je in je hart tot verkeerde dingen wenden. Een vrouw om haar te begeren. 5:28. Of kritiek. 9:4.

Je hart kan gekoppeld zijn aan iets. Bepaalde schatten of aan een bepaalde leer. 6:21 en 12:34.

Het hart vergelijkt Jezus ook wel met een schat. in die schat kunnen verkeerde én goede dingen in zijn. 12:35. Het mooie wat in je hart is kan ook geroofd worden. 13:19.

De algemene toestand van je hart kan ‘afgestompd’ zijn. 13:15

Je kunt met je hart ver van iemand zijn, ook ver van Jezus. 15:8.

De slechte dingen, die een mens, vanuit zijn hart, kan spreken maken hem onrein. En kunnen vreselijke gevolgen hebben. 15:18-19.

Als je een ander vergeeft moet er een hartsverandering bij je plaatsvinden. 18:35.

Hart, ziel en verstand (dianoia) zijn verschillende onderdelen van onszelf, wel overlappend, maar samen zo’n beetje alles. 22:37.

Let op wat je bij jezelf zegt. Wat je denkt word je. Een ernstige waarschuwing voor iedereen.

Syneidesis, het geweten

Hier de gegevens van het woord syneidēsis.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen:
1	συνείδησις syneidēsis	Zelfstandig naamwoord vrouwelijk	G4893 SB4272	Geweten Komt 32 keer voor in 30 verzen.  KJV: conscience (32x).

Het woord syneidēsis is afgeleid van het woord sun-eidon G4894, SB4273, dat overzien betekent. Door het overzien ben je van iets bewust bijvoorbeeld dat je iets goed of iets kwaads hebt gedaan of dat iets buiten jezelf goed of juist kwaad is waardoor je weet of je er wel of niet aan moet verbinden.

In het Hebreeuws is er voor dit begrip geen woord maar is een toestand van het hart namelijk een rein hart. In het Oude Testament staan teksten waar ook sprake is van het geweten.

Hieronder alle teksten waarin het woord syneidēsis voorkomt.

Johannes 8:7-9. Wie van u zonder zonde is, laat die als eerste de steen op haar werpen. En opnieuw bukte Hij en schreef in de aarde. Maar toen zij dit hoorden en in hun geweten overtuigd waren, gingen zij weg, de één na de ander, te beginnen bij de oudsten tot de laatsten; en Jezus werd alleen achtergelaten, en de vrouw die in het midden stond.

Opmerking: dit is over het verhaal van de vrouw, die beschuldig werd van overspel.

Handelingen 23:1. Paulus vestigde zijn blik op de leden van het Sanhedrin en zei: ‘Broeders, ik heb een volstrekt zuiver geweten, want tot op de dag van vandaag heb ik mijn leven altijd in dienst gesteld van God.’
Handelingen 24:16. Daarom tracht ook ik steeds mijn geweten zuiver te houden tegenover God en de mensen.

Romeinen 2:14-15. Wanneer namelijk mensen uit volken die de wet niet hebben, de wet van nature naleven, dan zijn ze zichzelf tot wet, ook al hebben ze hem niet. Ze bewijzen door hun daden dat wat de wet eist in hun hart geschreven staat; en hun geweten bevestigt dit, omdat ze zichzelf met hun gedachten beschuldigen of vrijpleiten.

Romeinen 9:1. Omdat ik één ben met Christus spreek ik de waarheid, en mijn geweten, geleid door de heilige Geest, is mijn getuige dat ik niet lieg.

Romeinen 13:5. U moet haar gezag dus erkennen, en niet alleen uit angst voor Gods toorn, maar ook omwille van uw geweten.
Opmerking: het gaat hier over de overheid.

1 Korintiërs 8:7-12. Maar niet iedereen bezit deze kennis. Sommigen van u zijn zo aan hun afgod gewend dat ze het offervlees nog altijd als een offer aan die afgod zien. Hierdoor wordt hun geweten, dat zwak is, bezwaard. Nu zal ons voedsel ons niet bij God brengen: eten wij niet, dan zal ons dat niet tot nadeel strekken; eten wij wel, dan zal ons dat niet tot voordeel strekken. Maar let erop dat de vrijheid die u hebt geen struikelblok wordt voor de zwakken onder u. Wanneer namelijk iemand met een zwak geweten ziet dat u, met uw kennis, in een afgodentempel deelneemt aan een maaltijd, wordt hij er dan niet toe verleid dat offervlees te eten? Zo gaat de zwakke door uw kennis verloren, een broeder of zuster voor wie Christus gestorven is. Op die manier zondigt u tegen hen, en door hun zwakke geweten te ondermijnen zondigt u tegen Christus.

1 Korintiërs 10:25-29. U mag alles eten wat er in de vleeshal wordt verkocht; u hoeft niet omwille van uw geweten na te gaan waar het vandaan komt. Immers: ‘Van de Heer is de aarde en alles wat daar leeft.’
Wanneer een ongelovige u uitnodigt om bij hem te komen eten en u neemt zijn uitnodiging aan, kunt u rustig alles eten wat u aangeboden wordt. Het is niet nodig dat u omwille van uw geweten vraagt waar het vandaan komt. Maar wanneer iemand u erop wijst dat u vlees van offerdieren eet, laat het dan omwille van hem staan. Houd rekening met het geweten. Ik bedoel nu niet uw eigen geweten, maar dat van die ander. Mijn vrijheid wordt door zijn geweten toch niet aangetast?

2 Korintiërs 1:12. Hierop kunnen wij ons laten voorstaan: ons geweten kan getuigen dat we ons overal in deze wereld, en vooral bij u, hebben laten leiden door de oprechtheid en zuiverheid die God van ons verlangt, dat we niet werden geleid door de wijsheid van deze wereld, maar door Gods genade.

2 Korintiërs 4:2. Integendeel, we hebben ons afgekeerd van heimelijke lafheid: we gaan niet sluw te werk, vervalsen het woord van God niet, maar maken de waarheid openlijk bekend. Zo bevelen we ons ten overstaan van God aan bij ieders geweten.

2 Korintiërs 5:11. Vervuld van ontzag voor de Heer, proberen we iedereen te overtuigen. God weet precies wie en wat wij zijn; hopelijk weet u het ook wanneer u te rade gaat bij uw geweten.

1 Timoteüs 1:5. Het doel van je opdracht is de liefde die voortkomt uit een rein hart, een zuiver geweten en een oprecht geloof.

1 Timoteüs 1:19. toegerust met geloof en een zuiver geweten, moet voeren. Doordat sommigen hun geweten hebben verloochend, heeft hun geloof schipbreuk geleden.

1 Timoteüs 3:9. … hij moet vasthouden aan het mysterie van het geloof, met een zuiver geweten.
1 Timoteüs 4:2. Ze worden hiertoe aangezet door huichelachtige leugenaars, die hun eigen geweten hebben dichtgeschroeid,

2 Timoteüs 1:3. Telkens als ik je in mijn gebeden noem, elke dag en elke nacht, dank ik God, die ik net als mijn voorouders met een zuiver geweten dien.

Titus 1:15. Voor wie rein zijn, is alles rein; maar voor wie bezoedeld en ongelovig zijn, is niets rein, want zowel hun verstand als hun geweten is bezoedeld.

Hebreeën 9:9. Dit alles is een zinnebeeld voor de huidige tijd: er worden daar gaven en offers gebracht die het geweten van degenen die ze opdragen niet tot volmaakte zuiverheid kunnen brengen.

Hebreeën 9:14. … hoeveel te meer zal dan niet het bloed van Christus, die dankzij de eeuwige Geest zichzelf heeft kunnen opdragen als offer zonder smet, ons geweten reinigen van daden die tot de dood leiden, en het heiligen voor de dienst aan de levende God?

Hebreeën 10:1-2. Omdat de wet slechts een voorafschaduwing toont van al het goede dat nog komen moet en daarvan niet de gestalte zelf laat zien, heeft hij ook niet de kracht om degenen die jaar in jaar uit met steeds dezelfde offers aan de dienst deelnemen ooit tot volmaaktheid te brengen. Anders zouden die offers allang niet meer gebracht worden; degenen die aan de dienst deelnemen, zouden immers als ze eenmaal gereinigd zijn geen enkel zondebesef meer hebben.

Opmerking: de combinatie van de Griekse woorden voor geweten en voor zonden is hier vertaald met het woord ‘zondebesef’.

Hebreeën 10:22. … laten we God dan naderen met een oprecht hart en een vast geloof, nu ons hart gereinigd is, wij van een slecht geweten bevrijd zijn en ons lichaam met zuiver water is gewassen.

Opmerking: in de context staat hoe we bevrijd worden van een slecht geweten. Dat is door gehoorzaam te zijn aan Jezus, die voor ons de weg heeft vrijgemaakt en het is door God, die zijn wetten in ons hart heeft gelegd.

Hebreeën 13:18. Bid voor ons. We zijn er weliswaar van overtuigd dat ons geweten zuiver is, omdat we er op elk terrein naar streven het goede te doen,

1 Petrus 2:19. Want dat is genade, als iemand om het geweten voor God dingen verdraagt die hem pijn doen, en daarbij ten onrechte lijdt. [HSV]

1 Petrus 3:16. Doe dat dan vooral zachtmoedig en met respect, houd uw geweten zuiver; dan zullen de mensen die zich honend over uw goede, christelijke levenswandel uitlaten, zich schamen over hun laster.

1 Petrus 3:21. … en dat water is een voorafbeelding van het water van de doop, waardoor u nu wordt gered. De doop wast niet het vuil van uw lichaam, het is een vraag aan God om een zuiver geweten. Hierom kunt u vragen dankzij de opstanding van Jezus Christus,

Wat kunnen we van deze teksten leren?
In de tijd van Jezus was het geweten een bekend begrip. Jezus sprak de Farizeeën aan op hun geweten toen ze een vrouw naar hem brachten die van overspel was verdacht. Johannes 8:7-9. 

Paulus wist dat hij een zuiver geweten had en dat vertelt hij ook. Handelingen 23:1. Handelingen 24:16. 2 Korintiërs 1:12

Ook niet Joden en niet gelovigen kunnen weten wat goed en kwaad is. Romeinen 2:15.

Een geweten geleid door de Heilige Geest functioneert het best. Romeinen 9:1. Het gezag van de overheid erkennen zorgt voor een goed geweten. Romeinen 13:5. Een belangrijke les voor mij en voor Nederlanders in het algemeen.

Een geweten wordt gevormd door je gewoonten. Dat kunnen ook gewoonten zijn die niet bij God horen. Dat noemt Paulus een zwak geweten. Mensen met een goed geweten horen rekening te houden met mensen met een zwak geweten. 1 Korintiërs 8 en 10 diverse teksten.

Paulus doet een beroep op mensen dat ze hun geweten gebruiken om hem te beoordelen. 2 Korintiërs 4:2 en 5:11.

Het gaat om de liefde die voortkomt uit een rein hart, een zuiver geweten en een oprecht geloof. 1 Timoteüs 1:5. Een zuiver geweten helpt om het mysterie van het geloof te begrijpen. 1 Timoteüs 3:9. Paulus vindt dat hij God dient met een zuiver geweten. 2 Timoteüs 1:3. Hoe kun je weten dat je geweten zuiver is? Als je op alle terreinen geneigd ben het goede te doen. Hebreeën 13:18.

Als je je geweten verloochent, leidt je geloof schipbreuk. 1 Timoteüs 1:19. Als je je geweten dichtschroeit kun je een huichelachtige leugenaar worden. 1 Timoteüs 4:2. Je geweten kan bezoedeld zijn. Titus 1:15.

Het bloed van Christus reinigt het geweten van daden die tot de dood leiden en heiligt het voor de dienst aan God. Hebreeën 9:14. Een slecht kompas stuurt je naar de verkeerde richting.

De offers van het volk Israël zorgden niet voor een zuiver geweten. Hebreeën 9:9 en 10:1-2. Hoe kun je weten dat je een zuiver geweten hebt? Doordat je in alle situaties geneigd bent om het goede te doen. Hebreeën 13:18

Het is genade van God als je ondanks dat je ervoor moet lijden toch je geweten zuiver houdt. 1 Petrus 2:19. Als je een zuiver geweten hebt, dan zullen mensen, die je hebben belaster, zich gaan schamen. 1 Petrus 3:16. Je geweten zuiver houden. Daar gaat het om. Zowel in de relatie met God als in de relatie met mensen. Handelingen. 1 Petrus 3:21.

Esothen, innerlijk

Dit zijn de gegevens van de woorden esothen, eso anthropos en kryptos.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen:
1	ἔσωθεν esōthen	Bijvoeglijk naamwoord	G2081	Innerlijke Komt 14 keer voor in 14 verzen. KJV: within (7x), from within (3x), inward part (1x), inwardly (1x), inward man (1x), without (1x).
2	ἔσω ἄνθρωπος eso anthrōpos	Bijwoord en Zelfstandig naamwoord	G2080 G444	De innerlijke mens. Komt twee keer voor. KJV: the inward man (1x), the inner man (1x)

Het innerlijke van een mens heeft te maken met het hart, maar het lijkt meer te omvatten dan het hart. Het woord expothen komt veertien keer voor. Drie keer gaat het om het innerlijk van een beeld, een boek en de tempel. Negen keer komt het woord voor in de evangeliën als het o.a. gaat over de schriftgeleerden, die uiterlijk wel zich mooi voordoen, maar bij wie het innerlijk niet fraai is.

Hieronder citaten van verzen waarin het woord voorkomt.

Matteüs 7:15. Maar wees op uw hoede voor de valse profeten, die in schapenvacht naar u toe komen maar van binnen roofzuchtige wolven zijn.

Matteüs 23:25-28. Wee u, schriftgeleerden en Farizeeën, huichelaars, want u reinigt de buitenkant van de drinkbeker en van de schotel, maar vanbinnen zijn ze vol van roofzucht en onmatigheid. Blinde Farizeeër, reinig eerst de binnenkant van de drinkbeker en de schotel, zodat ook de buitenkant daarvan rein wordt. Wee u, schriftgeleerden en Farizeeën, huichelaars, want u bent als de witgepleisterde graven, die vanbuiten wel mooi lijken, maar vanbinnen zijn ze vol doodsbeenderen en allerlei onreinheid. Zo lijkt u ook wel vanbuiten rechtvaardig voor de mensen, maar vanbinnen bent u vol huichelarij en wetteloosheid. [HSV]

Markus 7:21-23. Hij zei: ‘Wat uit de mens komt, dat maakt hem onrein. Want van binnenuit, uit het hart van de mensen, komen slechte gedachten, ontucht, diefstal, moord, overspel, hebzucht, kwaadaardigheid, bedrog, losbandigheid, afgunst, laster, hoogmoed, dwaasheid; al deze slechte dingen komen van binnenuit, en die maken de mens onrein.’

Lukas 11:7. … en dat die vriend van binnen uit het huis dan zou antwoorden en zeggen: Val mij niet lastig. De deur is al gesloten en mijn kinderen zijn bij mij in de slaapkamer; ik kan niet opstaan om ze u te geven. [HSV]

Lukas 11:39-40. Maar de Heer zei tegen hem: ‘Ach jullie farizeeën! De buitenkant van de beker en de schotel reinigen jullie, maar jullie eigen binnenkant is vol roofzucht en slechtheid. Dwazen, heeft Hij die de buitenkant gemaakt heeft niet ook de binnenkant gemaakt?

2 Korintiërs 4:16. Daarom verzaken wij onze plicht niet. Ook al gaat ons uiterlijke bestaan verloren, ons innerlijke bestaan wordt van dag tot dag vernieuwd.

2 Korintiërs 7:5. Toen we in Macedonië kwamen, vonden we geen rust maar werden we van alle kanten belaagd: van buitenaf door vijanden, van binnenuit door zorgen.

Openbaring 4:8. Elk van de vier wezens had zes vleugels, met overal ogen aan de buiten- en de binnenkant. Dag en nacht, zonder ophouden, roepen ze: ‘Heilig, heilig, heilig is God, de Heer, de Almachtige, die was, die is en die komt.’

Openbaring 5:1. En ik zag in de rechterhand van Hem Die op de troon zat, een boekrol, vanbinnen en vanbuiten beschreven, verzegeld met zeven zegels.

Openbaring 11:2. De voorhof buiten de tempel moet je overslaan. Meet die niet op, want hij is bestemd voor de heidenen, die de heilige stad tweeënveertig maanden lang zullen vertrappen.

Opmerking: volgens de Textus Receptus staat er ‘isothen’. Volgens Nestle en Aland staat er ‘exothen’ dat is buiten.

Ad. 2. Eso entropos innerlijke mens.
Het woord eso komt acht keer voor in acht verzen. Het betekent erin, binnen, ingaan of in. Twee keer komt dit bijwoord voor in combinatie met het woord voor mens. Hieronder staan deze twee teksten.

Romeinen 7:20-24. Als ik nu dat doe wat ik niet wil, breng ík dat niet meer teweeg, maar de zonde die in mij woont. Ik ontdek dus deze wet in mij: dat, als ik het goede wil doen, het kwade dicht bij mij ligt. Want naar de innerlijke mens verheug ik mij in de wet van God. Maar in mijn leden zie ik een andere wet, die tegen de wet van mijn verstand strijd voert en mij tot gevangene maakt van de wet van de zonde, die in mijn leden is. Ik ellendig mens, wie zal mij verlossen uit het lichaam van deze dood? [HSV]

Efeziërs 3:14-19. Om deze reden buig ik mijn knieën voor de Vader van onze Heere Jezus Christus, naar Wie elk geslacht in de hemelen en op de aarde genoemd wordt, opdat Hij u geeft, naar de rijkdom van Zijn heerlijkheid, met kracht gesterkt te worden door Zijn Geest in de innerlijke mens, opdat Christus door het geloof in uw harten woont en u in de liefde geworteld en gefundeerd bent, opdat u ten volle zou kunnen begrijpen, met alle heiligen, wat de breedte en lengte en diepte en hoogte is, en u de liefde van Christus zou kennen, die de kennis te boven gaat, opdat u vervuld zou worden tot heel de volheid van God.

Wat kunnen we van deze teksten leren?
Een mens kan innerlijk, van binnen een roofzuchtige wolf zijn. Matteüs 7:15. Vol roofzucht en onmatigheid. Vol doodsbeenderen en allerlei onreinheid. vol huichelarij en wetteloosheid. Matteüs 23:25-28. Vol roofzucht en slechtheid bij de farizeeën. Lukas 11:39-40

Van binnenuit, uit het hart van de mensen, komen slechte gedachten, ontucht, diefstal, etc. en dat maakt ons onrein. Markus 7:21, 23.

Er zijn ook beelden van ons innerlijk. Zoals iemand die in zijn huis is. Lukas 11:7.

God heeft onze buitenkant gemaakt, maar ook onze binnenkant. Lukas 11:39-40. Ons uiterlijke bestaan gaat verloren, maar ons innerlijke bestaan wordt van dag tot dag vernieuwd. 2 Korintiërs 4:16

De apostel Paulus werd in zijn innerlijk door zorgen gekweld. 2 Korintiërs 7:5

Om deze reden buig ik mijn knieën voor de Vader van onze Heere Jezus Christus, naar Wie elk geslacht in de hemelen en op de aarde genoemd wordt, opdat Hij u geeft, naar de rijkdom van Zijn heerlijkheid, met God de Vader sterkt ons met kracht door Zijn Geest in de innerlijke mens. Efeziërs 3:14-19. Want naar de innerlijke mens verheug ik mij in de wet van God. Romeinen 7:20-24.

Kryptos, verborgene (innerlijk).

Dit zijn de gegevens rond het woord kryptos.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen:
1	κρυπτός kryptos	Bijvoeglijk naamwoord	G2927	Verborgen, innerlijk Komt 20 keer voor in 17 verzen KJV: secret (12x), hid (3x), hidden (3x), inwardly (1x).

Het innerlijk van de mens is een verborgen iets. Er zijn ook andere soorten innerlijke waarbij een verborgenheid aan de orde is. Hieronder citaten van alle woorden waarin het woord kryptos voorkomt.

Matteüs 6:3-6. Als je iets uit barmhartigheid geeft, laat dan je linkerhand niet weten wat je rechterhand doet. Zo blijft je gift in het verborgene, en jullie Vader, die in het verborgene ziet, zal je ervoor belonen. En wanneer jullie bidden, doe dan niet als de huichelaars die graag in de synagoge en op elke straathoek staan te bidden, zodat iedereen hen ziet. Ik verzeker jullie: zij hebben hun loon al ontvangen. Maar als jullie bidden, trek je dan terug in je huis, sluit de deur en bid tot je Vader, die in het verborgene is. En jullie Vader, die in het verborgene ziet, zal je ervoor belonen.

Matteüs 6:16-18. Wanneer jullie vasten, doe dan niet als de huichelaars met hun sombere gezichten, want zij vertrekken hun gezicht om iedereen te laten zien dat ze aan het vasten zijn. Ik verzeker jullie: zij hebben hun loon al ontvangen. Maar als jullie vasten, was dan je gezicht en wrijf je hoofd in met olie, zodat niemand ziet dat je aan het vasten bent, alleen je Vader, die in het verborgene is. En jullie Vader, die in het verborgene ziet, zal je ervoor belonen.

Matteüs 10:26. Wees dus niet bang voor hen. Want niets is verborgen dat niet onthuld zal worden en niets is geheim dat niet bekend zal worden

Markus 4:21-22. En Hij zei: ‘Je pakt toch geen lamp om hem onder een korenmaat te zetten of onder een bed weg te bergen? Nee, je zet hem op een standaard. Alles wat verborgen is, moet openbaar worden gemaakt, en alles wat geheim is, moet aan het licht komen.

Opmerking: Lukas 8:17 is zelfde tekst.

Lukas 11:33-36. Niemand die een lamp aansteekt, zet die in het verborgene, en ook niet onder de korenmaat, maar op de standaard, opdat zij die binnenkomen, het licht kunnen zien. De lamp van het lichaam is het oog. Wanneer dan uw oog oprecht is, is ook heel uw lichaam verlicht; maar als het kwaadaardig is, is ook heel uw lichaam duister. Zie er dus op toe, dat het licht dat in u is, geen duisternis is. Als dus uw lichaam helemaal licht is, en geen enkel deel ervan duister is, zal het net zo geheel licht zijn als wanneer de lamp het met zijn schijnsel verlicht. [HSV]

Lukas 12:2-3. Want er is niets bedekt wat niet geopenbaard zal worden, en er is niets verborgen wat niet bekend zal worden. Daarom, al wat u in het duister gezegd hebt, zal in het licht gehoord worden en wat u in de binnenkamers in iemands oor gesproken hebt, zal op de daken gepredikt worden.

Johannes 7:4. Want niemand doet iets in het verborgene, en streeft er tegelijk zelf naar dat men openlijk over hem spreekt. Als U deze dingen doet, maak Uzelf dan openbaar aan de wereld. [HSV]

Johannes 7:10. Maar toen Zijn broers naar het feest gegaan waren, toen ging Hij ook Zelf naar het feest, niet openlijk, maar als in het verborgen. [HSV]

Johannes 18:20. Jezus antwoordde hem: Ik heb openlijk gesproken tot de wereld; Ik heb altijd onderwezen in de synagoge en in de tempel, waar de Joden altijd samenkomen, en Ik heb niets in het verborgen gesproken. [HSV]

Romeinen 2:16, Dit alles zal blijken op de dag waarop, volgens het evangelie dat ik verkondig, God door Christus Jezus oordeelt over wat er in de mens verborgen is.

Romeinen 2:28-29. Jood is men niet door zijn uiterlijk, en de besnijdenis is geen lichamelijke besnijdenis. Jood is men door zijn innerlijk, en de besnijdenis is een innerlijke besnijdenis. Het is het werk van de Geest, niet een voorschrift uit de wet, dus wie innerlijk een Jood is, ontvangt geen lof van mensen maar van God. [NBV]

Romeinen 2:28-29. Jood is men niet door uiterlijkheden, en het gaat ook niet om de uiterlijke, lichamelijke besnijdenis; Jood zijn is iets innerlijks en de besnijdenis is die van het hart. Het is het werk van de Geest, niet van een geschreven regel. En de lof die men ermee oogst, komt niet van mensen maar van God. [NBV21]

Romans 2:28-29. You are not a Jew if it’s only superficial—for it’s more than the surgical cut of a knife that makes you Jewish. 29But you are Jewish because of the inward act of spiritual circumcision—a radical change that lays bare your heart. It’s not by the principle of the written code,  but by power of the Holy Spirit. For then your praise will not come from people, but from God himself! [The Passion Translation]

Opmerking: De NBV vertaalt deze tekst met drie keer het woord innerlijk. HSV, NBG, SV vertalen met verborgen. NBV21 met innerlijk.

1 Korintiërs 4:5. Houd dus op met oordelen en wacht de tijd af dat de Heer komt, omdat Hij het is die aan het licht zal brengen wat in het duister verborgen is en zal onthullen wat er in de harten van mensen omgaat. En dan zal God het zijn die ieder de lof geeft die hem toekomt.

1 Korintiërs 14:24-25. Maar profeteert iedereen, dan zal een ongelovige buitenstaander door iedereen op de juiste wijze worden beoordeeld en door iedereen worden terechtgewezen. Alles wat in zijn hart verborgen ligt zal aan het licht komen, en dan zal hij zich in aanbidding voor God neerwerpen en uitroepen: ‘Werkelijk, God is in uw midden.’

2 Korintiërs 4:2. Daarom, aangezien wij deze bediening hebben naar de barmhartigheid die ons bewezen is, verliezen wij de moed niet. Integendeel, wij hebben de schandelijke, verborgen praktijken verworpen; wij wandelen niet in bedrog en vervalsen ook niet het Woord van God, maar door het openbaar maken van de waarheid bevelen wij onszelf aan bij elk menselijk geweten, in de tegenwoordigheid van God. [HSV]

1 Petrus 3:3-4. Uw schoonheid moet niet gelegen zijn in uiterlijkheden, zoals kunstig gevlochten haar, gouden sieraden of elegante kleding, maar in wat verborgen ligt in uw hart, in een zacht en stil gemoed. Dat is een onvergankelijk sieraad dat God kostbaar acht.

Wat kunnen we van deze teksten leren?
Het is goed als je wat je geeft en als je veel bidt het privé houdt. Alleen jouw innerlijk weet er van. Matteüs 6:3-6. Dit geldt ook voor vasten. Matteüs 6:16-18.

God door Christus Jezus zal oordelen over ons verborgen innerlijk. Romeinen 2:16. Echt Jood zijn is iets innerlijks. Romeinen 2:28-29. De Heer zal onthullen wat er in onze harten omgaat. 1 Korintiërs 4:5 en 1 Korintiërs 14:24-25. Ons innerlijk kan een onvergankelijk sieraad zijn wat God kostbaar acht. 1 Petrus 3:3-4.

Andere bronnen

Er zijn een grote hoeveelheid liederen met het hart als onderwerp. Ook gedichten zijn er velen over het hart.

Er zijn veel boeken geschreven over het hart zowel door christelijke als niet christelijke schrijvers.

In Nederland is psychologie een onderwerp van de wetenschap. Er zijn ook boeken door christenen geschreven over psychologie zoals deze.

	Schrijver:	Titel en ondertitel:
1	Willem Ouweneel	Psychologie. Een christelijke kijk op het mentale leven
2	Willem Ouweneel	Hart en Ziel

Ad. 1 bladzijden 257 tot en met 261 gaan over het geweten. Zowel wat de Bijbel erover zegt als wat de wetenschap meldt komen aan de orde.

Overwegingen

<<nog toevoegen de overweging wat de theologie zegt over het hart en het innerlijk in vergelijking met wat de Bijbel naar voren brengt>>

Lessen

In dit hoofdstuk staan antwoorden op vragen die bij het eerste hoofdstuk Studievragen zijn gesteld.

Welke begrippen gebruikt de Bijbel om het innerlijk van de mensen te beschrijven. En wat zegt de Bijbel over die begrippen?
Het hart van en mens is het centrum van zijn persoonlijkheid. Het is daarom belangrijk om te zorgen dat je een goed hart. We kunnen ons hart met het hart van God verenigen. De tekst uit de Bijbel “Mijn zoon geeft mij je hart” geeft dat ook aan.

Het geweten is het morele kompas. Dat kompas is te raadplegen bij goed en kwaad. Als je steeds tegen je geweten ingaat, je verhard, dan gaat het geweten steeds minder spreken of het spreekt niet meer correct.

Als het gaat over het innerlijk van een mens gaat het om zijn diepste beweegredenen. Dat komt soms naar voren door gevoelens in je buik.

Is ons innerlijk te veranderen en wat kunnen we doen om een mooi innerlijk te krijgen?
Ons geweten helpt ons om de goede dingen te doen. Het geweten heeft wel onderhoud nodig. Voor het goed functioneren van het geweten is het van belang om het geweten zuiver te houden.

Wat is de relatie met ons hart, ons innerlijk, met onze geest?
Er kan veel overeenstemming zijn tussen ons hart en onze geest. Onze geest kan ons hart op een goede manier beïnvloeden.

Wat is de relatie met ons hart, ons innerlijk, met onze ziel?
In ons hart is wie we zijn, onze verlangens, onze passies, ook of onze basis angst en onzekerheid is. Ons hart bepaalt ook de houding t.o.v. God en t.o.v. de andere mensen. De toestand van ons hart is bepalend voor de emoties van onze ziel.

Wat is de relatie met ons hart, ons innerlijk, met ons lichaam?
Een gezonde toestand van ons hart helpt ook voor de gezondheid van ons lichaam. Een ongezonde toestand van ons hart leidt tot minder prettige emoties en daarmee ook een slecht uitgangspunt voor de gezondheid van het lichaam.