Studievragen

Oude Testament

Lebab, hart

Hart en ziel, die combinatie kom je veel tegen in het OT. Met hart en ziel God liefhebben. Daar zit dus een beetje overlap in. Het betekent God liefhebben met je hele innerlijk.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen
1	לֵבָב lebab	Zelfstandig naamwoord mannelijk	H3824	Hart. Komt 252 keer voor in 230 verzen. KJV: heart (231x), consider (with H7760) (5x), mind (4x), understanding (3x), miscellaneous (9x).
2	לֵב leb	Zelfstandig naamwoord mannelijk	H3820	Hart. Is een vorm van het vorige woord. Komt 593 keer voor in 550 verzen. KJV: heart (508x), mind (12x), midst (11x), understanding (10x), hearted (7x), wisdom (6x), comfortably (4x), well (4x), considered (2x), friendly (2x), kindly (2x), stouthearted (with H47) (2x), care (with H7760) (2x), misc 21.

Dikwijls zijn teksten waarin meer dan één woord voorkomt dat bij het onderwerp hoort veelzeggende teksten. Deze combinaties komen voor.

H7307 en H3824 De combinatie ruach en lebab komt zes keer voor.
H7307 en H3820 De combinatie ruach en leb komt 23 keer voor.
H5315 en H3824 De combinatie nephes en lebab komt 27 keer voor.
H5315 en H3820 De combinatie nephes en leb komt 20 keer voor.

H5397 en H3824 De combinatie nĕshamah en lebab komt niet voor.
H5397 en H3820 De combinatie nĕshamah en leb komt eenmaal voor en daarbij ook nog het woord ruach voor. Job 34:14.

3. Ruach en lebab.

[Deuteronomy 2:30 KJV] But Sihon king of Heshbon would not let us pass by him: for the LORD thy God hardened his spirit, and made his heart obstinate, that he might deliver him into thy hand, as [appeareth] this day.

[Joshua 2:11 KJV] And as soon as we had heard [these things], our hearts did melt, neither did there remain any more courage in any man, because of you: for the LORD your God, he [is] God in heaven above, and in earth beneath.

[Joshua 5:1 KJV] And it came to pass, when all the kings of the Amorites, which [were] on the side of Jordan westward, and all the kings of the Canaanites, which [were] by the sea, heard that the LORD had dried up the waters of Jordan from before the children of Israel, until we were passed over, that their heart melted, neither was there spirit in them any more, because of the children of Israel.

[Psalm 77:6 KJV] I call to remembrance my song in the night: I commune with mine own heart: and my spirit made diligent search.

[Isaiah 7:2 KJV] And it was told the house of David, saying, Syria is confederate with Ephraim. And his heart was moved, and the heart of his people, as the trees of the wood are moved with the wind.

5. De combinatie geest, ziel en hart.
Deze combinatie komt in het Oude Testament maar eenmaal voor en wel in het boek Job.

Job 34:12-15. God zal geen slechtheden begaan, de Ontzagwekkende zal het recht niet verdraaien. Wie heeft de aarde aan hem toevertrouwd, wie heeft de hele wereld onder zijn bevel gesteld? Als hij zijn hart (aandacht) alleen op zichzelf zou richten en hij zijn geest en adem voor zichzelf zou bewaren, dan zou al wat leeft onmiddellijk ten onder gaan en de mens zou terugkeren tot stof.

Voor God is zijn hart het centrum van zijn persoonlijkheid. Geest en adem zijn middelen, die voor de mens nodig zijn.

Tabun, inzicht

Mensen zijn met een verstand geschapen. Het is ons vermogen om dingen te begrijpen, te doorzien, te bedenken en te kunnen beredeneren. De hersenen worden algemeen beschouwd als het orgaan waar ons verstand is.

In de christelijke psychologie zegt men in je ziel begrepen is je verstand, je wil en je gevoel.

Dit zijn de gegevens van het woord tavoen.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen:
1	תָּבוּן tāḇûn	Zelfstandig naamwoord mannelijk	H8394	Inzicht Komt 43 keer voor in 42 verzen. KJV: understanding (38x), discretion (1x), reasons (1x), miscellaneous (3x)

Het woord komt vier keer in de Tora voor en verder vooral in Job (5x), en Spreuken (19x) voor. Hieronder citaten vanuit de Tora.

Exodus 31:1-3. De HEER zei tegen Mozes: ‘Ik heb mijn keuze laten vallen op Besaleël, de zoon van Uri, de zoon van Chur, uit de stam Juda. Ik heb hem uitzonderlijke talenten geschonken, wijsheid, vakmanschap en inzicht op allerlei gebied.

Het boek Exodus herhaalt deze uitspraak over Bedaleël in 35:31 en 36:1.

Deuteronomy 32:28. Want zij zijn een volk dat door raadgevingen verloren gaat, er is geen inzicht bij hen.

Opmerking: dat kan gebeuren bij een volk, geen verstand meer.

Hieronder de eerste tekst van het boek Job en de eerste acht teksten van het boek van de Spreuken.

Bij de oudsten kun je afvragen of er inzicht is, bij God is dat wel.
Job 12:12-13. Is bij de oudsten de wijsheid, en bij de lengte van dagen het inzicht? Bij Hem is wijsheid en macht; Hij heeft raad en inzicht. [HSV]

Spreuken 2:6. Want het is de HEER die wijsheid schenkt, zijn woorden bieden kennis en inzicht.

Spreuken 2:11. Bedachtzaamheid zal je behoeden, inzicht houdt de wacht

Spreuken 10:23. Zoals een dwaas vermaak schept in zijn slechte daden, zo geniet een wijze van zijn inzicht.

Spreuken 11:12. Wie zijn medemens kleineert, heeft geen verstand (Hebr. lev = hart), iemand met inzicht zwijgt.

Spreuken 15:21. Voor wie geen verstand heeft (Hebr. lev = hart), is dwaasheid een vreugde, een mens met inzicht kiest de juiste weg.

Spreuken 17:27. Een verstandig (Hebr. da’at = kennis) mens is karig met zijn woorden, iemand met inzicht is bezonnen.

Spreuken 20:5. Wat omgaat in een mensenhart is als diep verborgen water, iemand met inzicht brengt het naar boven.

Spreuken 28:16. Een heerser zonder inzicht onderdrukt op grote schaal, wie winstbejag haat, zal lang regeren.

Hieronder nog twee teksten uit het boek Jesaja. De eerste gaat over het verstand van God en de tweede over het verstand van mensen, die beelden vereren.

Jesaja 40:14. Wie raadpleegt hij, wie biedt hem inzicht? Wie leidt hem op de paden van het recht? Wie leidt hem naar de wijsheid? Wie toont hem de weg van het inzicht?

Jesaja 44:18-19. Ze begrijpen het niet, ze beseffen het niet; blijkbaar zitten hun ogen dichtgeplakt, waardoor ze niets zien en het hun aan inzicht (Hebr. sjakal =bedachtzaamheid) schort. Het dringt niet tot hen door, ze missen de kennis en het inzicht om te bedenken: Met de ene helft heb ik een vuur gestookt, op de gloeiende houtskool heb ik brood gebakken en vlees geroosterd om te eten. Van wat overbleef heb ik een gruwelijk beeld gemaakt. Ik buig me dus neer voor een blok hout.

Verder zijn er nog de volgende woorden in het Hebreeuws om te onderzoeken: בִּינָה H998 “inzicht, onderscheidingsvermogen, verstand”, בִּינָה H999 “inzicht, onderscheidingsvermogen, verstand”, דַּעַת H1847 “verstand, verstandig, onwetende, kennis, kennen, kennen, weten, wetenschap”, לֵב H3821 “hart, verstand”, לֵבָב H3824 “innerlijk (het), verstand, wil, hart, ziel, verstand”, שֶׂכְוִי H7907 “hart, verstand”, שָׂכַל H7919 “prosper, wisely, understand, understanding, verstandig”, שֶׂכֶל H7922 “inzicht, verstand”.

Beten, de buik

Dit zijn de woorden tond het woord beten.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen:
1	בֶּטֶן  beten	Zelfstandig naamwoord vrouwelijk	H990	De buik. Komt 76 keer voor in 72 verzen. KJV: belly (30x), womb (31x), body (8x), within (2x), born (1x).
2	חֶדֶר  cheder	Zelfstandig naamwoord mannelijk	H2315	Binnenste Komt 43 keer in 33 verzen voor. KJV: chamber (21x), inner (4x), bedchamber (with G4296) (3x), bedchamber (with G4904) (3x), inward parts (2x), innermost parts (2x), parlours (1x), south (1x), within (1x).
3	קֶרֶב qereḇ	Zelfstandig naamwoord mannelijk	H7130	Binnenste. Komt 220 keer voor in 207 verzen. KJV: among (76x), midst (73x), within (24x), inwards (22x), in (6x), miscellaneous (26x).

Ad. 1. Beten buik.

<hier nog een selectie maken van teksten met dit woord>

Ad. 2. Cheddar buik
Meestal wordt dit woord gebruikt voor het binnenste deel van het huis, de kamer. Een viertal keren voor het binnenste deel van een mens. Hier staan de vier verzen.

Spreuken 18:8. De woorden van een lasteraar zijn als lekkernijen, die dalen af in de schuilhoeken van zijn binnenste [HSV]
De HSV geeft als extra informatie ‘letterlijk de binnenkamers van de buik’.

Spreuken 20:27. De geest van een mens is een ​lamp​ van de HEERE, die alle schuilhoeken van zijn binnenste doorzoekt.

Spreuken 20:30. Striemen en wonden zuiveren het kwaad uit, evenals slagen de schuilhoeken van het binnenste zuiveren. [HSV]

Spreuken 26:22. Exacte tekst als in 18:8. Waarom een herhaling?

De combinatie van beten en cheddar komt vier keer voor.

Ad. 3. Qereb binnenste
Dit woord wordt soms gebruikt voor het innerlijk van een mens. <hier nog een selectie van teksten toevoegen>

Betam levavi, zuiver schoon hart

Acht keer vertaalt de NBV21 met ‘geweten’. In het Hebreeuws zijn er beschrijvingen waarbij de indruk bestaat dat het gaat om wat wij geweten noemen. Er staat dan zoiets als ‘een schoon hart’ en ‘ik was mijn handen in onschuld’.

Genesis 20:5-6. Hij zei me toch dat ze zijn zus was? En ook zijzelf heeft gezegd dat hij haar broer is. Ik heb dit gedaan met een zuiver geweten, mij treft geen enkele blaam.’ God antwoordde hem in zijn droom: ‘Ik weet heel goed dat je dit met een zuiver geweten gedaan hebt. Daarom heb Ik je er ook van weerhouden tegen Mij te zondigen en heb Ik verhinderd dat je haar zou aanraken.
Opmerking: 2x betam levavi. Strong H8537 = integer en H3824 =hart.

Deuteronomium 9:5. Niet uw eigen rechtvaardigheid of uw zuivere geweten geeft u toegang tot hun land. De HEER , uw God, verdrijft die volken voor u omdat ze zo slecht zijn, en omdat Hij zich wil houden aan de eed die Hij uw voorouders Abraham, Isaak en Jakob heeft gezworen.
Opmerking: beyoser lebabeka, Strong 3476 =oprecht en H3824=hart.

Jozua 14:7. Ik was veertig jaar oud toen Mozes, de dienaar van de HEER , mij er vanuit Kades-Barnea op uit stuurde om dit land te verkennen. Ik bracht hem naar eer en geweten verslag uit.

Opmerking: Jozua bracht verslag uit zoals het was in zijn hart.

1 Samuel 25:31. ….zult u niet gehinderd worden doordat u uw geweten hebt belast door het recht in eigen hand te nemen en onschuldig bloed te vergieten. Wanneer het eenmaal zover is, mijn heer, vergeet uw dienares dan niet.’

Opmerking: dit is een waarschuwing, belast je geweten niet door kwaad te doen.

Psalm 16:7. Ik prijs de HEER die mij inzicht geeft, zelfs in de nacht spreekt mijn geweten.
Opmerking: ‘wordt mijn hart onderwezen’

Psalm 36:2-3. De zonde spreekt tot de goddeloze, diep in zijn hart – angst voor God kent hij niet. De zonde sust zijn geweten in slaap – geen besef van schuld, geen afkeer van het kwaad.

Psalm 73:13. Ja, vergeefs hield ik mijn geweten zuiver en waste ik mijn handen in onschuld!

Opmerking: gaat om hart zuiver houden.

Wat kunnen we van deze teksten leren?
Bij een zuiver hart doe je de dingen zonder bijbedoeling of voordeel. Genesis 20. Een mooie test voor iedereen: deed ik dit zonder bijbedoeling?

Een oprecht hart is mooi, maar voorkomt niet alles. Deuteronomium 9:5. Zelf narigheid als je je geweten zuiver houdt. Psalm 73:13.

Als een eerlijk mens spreekt vanuit zijn hart. is het zuiver. Jozua 14:7.

Door kwaad te doen, belast je je geweten. 1 Samuel 25:31. Door zonden sust je je geweten in slaap. Psalm 36:2-3.

DE HEER maakt je geweten sterker. Psalm 16:7.

Nieuwe Testament

Kardia, hart

Dit zijn de gegevens van het woord kardia.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen
1	καρδία kardia	Zelfstandig naamwoord vrouwelijk	G2588 SB2294	Hart. Komt 160 keer voor in 152 verzen KJV: heart (159x), broken hearted (with G4937) (1x)

In het Nieuwe Testament wordt het woord kardia gebruikt. Het Griekse woord kardia gebruiken wij in Nederland voor het hart, het orgaan dat zich in ons lichaam bevindt. Er zijn mensen met het beroep kardioloog.

In de Bijbel wordt slechts eenmaal dat orgaan bedoeld en wel in Markus 7:19.

Het hart is vooral het centrale deel van ons innerlijk. In de Studiebijbel las ik ‘het hart steeds gebruikt als zetel van het leven van een persoon in zijn totaliteit, met alle gevoelens en gewaarwordingen’. Het begrip hart heeft een overlap met het woord ziel.

Verder kan ‘het hart’ ook het centrale deel zijn, het centrum van iets anders. Het hart van wet en de profeten bijvoorbeeld.
Matteüs 7:12. Behandel anderen dus steeds zoals je zou willen dat ze jullie behandelen. Dat is het hart van de Wet en de Profeten.
Er is ook een tekst over het hart van de aarde. Matteüs 12:40.

Hiertonder alle teksten, die in het evangelie van Matteüs over hart voorkomen.
Matteüs 5:8. Gelukkig wie zuiver van hart zijn, want zij zullen God zien.
Matteüs 5:28. En ik zeg zelfs: iedereen die naar een vrouw kijkt en haar begeert, heeft in zijn hart al overspel met haar gepleegd.

Hier gaat het over schatten verzamelen. Materiële schatten of hemelse schatten. Die geven aan waar je naar verlangt.
Matteüs 6:21. Waar je schat is, daar zal ook je hart zijn.

Schriftgeleerden waren kritisch op de goede dingen, die Jezus deed, maar niet in overeenstemming was met hun overtuigingen.
Matteüs 9:4. En Jezus, Die hun gedachten zag, zei: Waarom overweegt u verkeerde dingen in uw hart? [HSV]

Matteüs 11:29. Neem mijn juk op je en leer van mij, want ik ben zachtmoedig en nederig van hart. Dan zullen jullie werkelijk rust vinden.

Matteüs 12:34-35. Adderengebroed! Hoe kunt u goede dingen spreken, terwijl u slecht bent? Want uit de overvloed van het hart spreekt de mond. De goede mens brengt goede dingen voort uit de goede schat van het hart, en de slechte mens brengt slechte dingen voort uit de slechte schat. [HSV]

Dit gaat over een mogelijke toestand van het hart van iemand.
Matteüs 13:15. Want het hart van dit volk is afgestompt, hun oren zijn doof en hun ogen houden zij gesloten. Met hun ogen willen ze niets zien, met hun oren niets horen, met hun hart niets begrijpen. Want anders zouden ze tot inkeer komen en zou ik hen genezen.”

Een tekst uit de uitleg van de gelijkenis van de zaaier.
Matteüs 13:19. bij ieder die het woord van het koninkrijk hoort maar het niet begrijpt, komt hij die het kwaad zelf is en rooft wat hun in het hart is gezaaid; bij hen is op de weg gezaaid.

Uit het onderwijs van Jezus.
Matteüs 15:8. “Dit volk eert mij met de lippen, maar hun hart is ver van mij.
Matteüs 15:18-19. Wat daarentegen de mond uit gaat komt uit het hart, en die dingen maken een mens onrein. Want uit het hart komen boze gedachten, moord, overspel, ontucht, diefstal, valse getuigenissen en laster.

De conclusie van het verhaal van de onbarmhartige knecht.
Matteüs 18:35. Zo zal mijn hemelse Vader ook ieder van jullie behandelen die zijn broeder of zuster niet van harte vergeeft.’

Op een vraag aan Jezus wat het grote gebod zou zijn, zegt Jezus dit.
Matteüs 22:37. Hij antwoordde: ‘Heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand (Grieks: dianoia).

Hier is het woord kardia vertaalt met ‘bij zichzelf’ in plaats van ‘in zijn hart’
Matteüs 24:48-51. Slecht is echter de dienaar die bij zichzelf zegt: Mijn heer blijft voorlopig nog weg, en die zijn mededienaren begint te slaan en het met dronkaards op een slempen zet. Dan zal de heer van die dienaar komen op een dag waarop hij het niet verwacht en op een tijdstip dat hij niet kent, en hij zal hem straffen met zijn zwaard en hem het lot van de huichelaars laten ondergaan; daar zal hij met hen jammeren en knarsetanden.

Wat kunnen we van deze teksten leren?
Je kunt zuiver van hart zijn. Matteüs 5:8. Jezus was nederig van hart. 11:29. Het nederige van Jezus was dat Hij gehoorzaam was aan de Vader. Als de Vader Hem vroeg om moedige dingen te doen dan deed Hij dat.

Je kunt je in je hart tot verkeerde dingen wenden. Een vrouw om haar te begeren. 5:28. Of kritiek. 9:4.

Je hart kan gekoppeld zijn aan iets. Bepaalde schatten of aan een bepaalde leer. 6:21 en 12:34.

Het hart vergelijkt Jezus ook wel met een schat. in die schat kunnen verkeerde én goede dingen in zijn. 12:35. Het mooie wat in je hart is kan ook geroofd worden. 13:19.

De algemene toestand van je hart kan ‘afgestompd’ zijn. 13:15

Je kunt met je hart ver van iemand zijn, ook ver van Jezus. 15:8.

De slechte dingen, die een mens, vanuit zijn hart, kan spreken maken hem onrein. En kunnen vreselijke gevolgen hebben. 15:18-19.

Als je een ander vergeeft moet er een hartsverandering bij je plaatsvinden. 18:35.

Hart, ziel en verstand (dianoia) zijn verschillende onderdelen van onszelf, wel overlappend, maar samen zo’n beetje alles. 22:37.

Let op wat je bij jezelf zegt. Wat je denkt word je. Een ernstige waarschuwing voor iedereen.

Esothen, het innerlijk

Dit zijn de gegevens van het woord esothen.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen:
1	ἔσωθεν esōthen	Bijvoeglijk naamwoord	G2081	Innerlijke Komt 14 keer voor in 14 verzen. KJV: within (7x), from within (3x), inward part (1x), inwardly (1x), inward man (1x), without (1x).
2	ἔσω ἄνθρωπος eso anthrōpos	Bijvoeglijk naamwoord en zelfstandig naamwoord	G2080 G444	De innerlijke mens. Komt twee keer voor in Romeinen 7:22 en Efeze 3:16.

Het innerlijke van een mens heeft te maken met het hart, maar het lijkt meer te omvatten dan het hart.

Het woord komt veertien keer voor. Drie keer gaat het om het innerlijk van een beeld, een boek en de tempel. Negen keer komt het woord voor in de evangeliën als het o.a. gaat over de schriftgeleerden, die uiterlijk wel zich mooi voordoen, maar bij wie het innerlijk niet fraai is.

Twee keer gebruikt de apostel Paulus het woord en wel in deze teksten.

2 Korintiërs 4:16. Daarom verzaken wij onze plicht niet. Ook al gaat ons uiterlijke bestaan verloren, ons innerlijke bestaan wordt van dag tot dag vernieuwd.

2 Korintiërs 7:5. Toen we in Macedonië kwamen, vonden we geen rust maar werden we van alle kanten belaagd: van buitenaf door vijanden, van binnenuit door zorgen.

De NBV vertaalt deze tekst met drie keer het woord innerlijk,
Romeinen 2:29. Jood is men door zijn innerlijk, en de besnijdenis is een innerlijke besnijdenis. Het is het werk van de Geest, niet een voorschrift uit de wet, dus wie innerlijk een Jood is, ontvangt geen lof van mensen maar van God.
Maar hier staat het woord kryptos G2927 dat verborgen of geheim betekent. Jood is men door wat in de mens verborgen is. Letterlijk staat er verder: ‘Door de besnijdenis van het hart in geest’

Eso entropos innerlijke mens.
Deze uitdrukking komt twee keer in de Bijbel voor, dit zijn de twee teksten.

Romeinen 7:22. Want ik heb een vermaak in de wet Gods, naar de inwendige mens [SV]

Efeziërs 3:16. Moge hij vanuit zijn rijke luister uw innerlijke wezen kracht en sterkte schenken door zijn Geest, [NBV]

De Wil

Hoewel het in de christelijke psychologie de wil in het rijtje staat, heb ik teksten over onze wil of de wil tot nu toe niet kunnen vinden in de Bijbel. Wel over de wil van God. Dat komt wel zo’n … voor.

Het is wel zo dat soms is vermeld dat mensen iets willen. Het is dus wel wat een mens kan.

Hier gaat het in de NBV vertaling over onze wil, maar helaas gaat het niet over de wil
Romeinen 8:7. Onze eigen wil staat vijandig tegenover God, want hij onderwerpt zich niet aan zijn wet en is daar ook niet toe in staat.  [grondtekst: vleselijke verstand i.p.v. eigen wil]

Romeinen 8:8. Wie zich door zijn eigen wil laat leiden, kan God niet behagen. 

1 Korintiërs 4:5. Houd dus op te oordelen en wacht de tijd af dat de ​Heer​ komt, omdat hij het is die aan het licht zal brengen wat in het duister verborgen is en zal onthullen wat de mensen heimelijk beweegt. En dan zal God het zijn die ieder de lof geeft die hem toekomt.

Ik ben wel het werkwoord willen tegengekomen.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen:
1	βούλομαι boulomai	Werkwoord	G1014 SB905	Willen. Komt 36 keer voor in 34 verzen. KJV: will (15x), would (11x), be minded (2x), intend (2x), be disposed (1x), be willing (1x), list (1x), of his own will (1x).
2	. θέλω thelo	Werkwoord	G2309 SB2084	Willen. Het woord komt 213 voor in 201 verzen. KJV: KJV: will/would (159x), will/would have (16x), desire (13x), desirous (3x), list (3x), to will (2x), miscellaneous(4x).

Van de 36 keer dat het woord voorkomt. gaat het vijf keer over mensen, die iets willen.

Nous, verstand

Hier de gegevens rond het woord nous.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen:
1	νοῦς nous	Zelfstandig naamwoord mannelijk	G3563 SB3049	Begrip, verstand. Komt 24 keer voor in 22 verzen. KJV: mind (21x), understanding (3x).
	νοέω noeō	Werkwoord	G3539 SB3025	Begrijpen Komt 14 keer voor in 14 verzen. KJV: understand (10x), perceive (2x), consider (1x), think (1x).
	νόημα noēma	Zelfstandig naamwoord onzijdig	G3540 SB3026	Gedachten. Komt zes keer voor in zes verzen. KJV: mind (4x), device (1x), thought (1x).
2	διάνοια dianoia	Zelfstandig naamwoord vrouwelijk	G1271 SB1132	Verstand Komt 13 keer voor in 13 verzen. KJV: mind (9x), understanding (3x), imagination (1x).
?	ἔννοια ennoia	Zelfstandig naamwoord vrouwelijk	G1771	Inzicht Komt 2 keer voor in 2 verzen. Hebr. 4:12. 1 Petrus 4:1 KJV: intent (1x), mind (1x)
4	συνετός synetos	Bijvoeglijk naamwoord	G4908 SB4287	Verstandige Komt 4 keer voor in 4 verzen. KJV: prudent (4x).
	συνίημι syniēmi	Werkwoord	G4920 SB4299	Begrijpen, verstaan Komt 26 keer voor in 25 verzen KJV: understand (24x), consider (1x), be wise (1x).

Met je verstand kun je denken. Door te denken kun je begrijpen. Deze dingen komen aan de orde in de studie over denken, studienummer 88.

Met het verstand kun je kennis verzamelen. Door de gave van de geest weet je soms dingen, die je logischer wijs niet had kunnen weten. Dat komt aan de orde van de gave van kennis.

Het werkwoord noeo betekent vooral begrijpen. En noema gedachten.

Met het woord nous wordt dikwijls meer dan het verstand bedoeld. Soms wordt ook de morele en ethische kant van het verstand bedoeld. kan er ook bij horen.

Aan de andere kant als de vertalingen met verstand vertalen, dan is het mogelijk dat ze het woord te smal opvatten. Hier de woorden waarbij de NBV met verstand vertaalt.

Lucas 24:45. Daarop maakte hij hun verstand ontvankelijk voor het begrijpen van de Schriften.

Je kunt met je verstand wel dingen willen, maar door je behoeften als mens kun je toch uiteindelijk andere dingen doen.
Romeinen 7:23-25. … maar in alles wat ik doe zie ik die andere wet. Hij voert strijd tegen de wet waarmee ik met mijn verstand instem en maakt van mij een gevangene van de wet van de zonde, die in mij leeft. Wie zal mij, ongelukkig mens, redden uit dit bestaan dat beheerst wordt door de dood? Dat doet God! Dank aan hem door Jezus Christus, onze Heer. Met mijn verstand onderwerp ik mij aan de wet van God, maar door mijn natuur onderwerp ik mij aan de wet van de zonde.

Romeinen 12:2.

Romeinen 14:5.

1 Korintiërs 1:10.

1 Korintiërs 14:14-15. Wanneer ik namelijk in klanktaal bid, bid ik weliswaar met mijn geest, maar doe ik niets nuttigs met mijn verstand.
Dus wat moet ik doen? Ik moet bidden met mijn geest, maar ook met mijn verstand; ik moet zingen met mijn geest, maar ook met mijn verstand.
Opmerking: je hebt als het ware twee dingen in je. Je verstand en je geest. Je verstand kan geïnspireerd zijn door de geest, maar je kunt de balans verder laten doorslaan naar het gebruik van je geest.

Bij onderwijs heb je weinig aan uitingen van de geest. Meer aan een door de geest geïnspireerd verstand.
1 Korintiërs 14:19. In de gemeente echter wil ik liever vijf woorden spreken met mijn verstand, om ook anderen te onderwijzen, dan tienduizend woorden in een andere taal. [HSV]

Efeziërs 4:23.

Filippenzen 4:7. Dan zal de vrede van God, die alle verstand te boven gaat, uw hart en gedachten in Christus Jezus bewaren.
Opmerking: hier lijkt mij de brede betekenis aan de orde. De vrede van God gaat ons begrip en ons inzicht te boven.

2 Tessalonicenzen 2:2.

Openbaringen 13:18. Hier komt het aan op wijsheid. Laat ieder die inzicht heeft het getal van het beest ontcijferen; er wordt een mens mee aangeduid. Het getal is zeshonderdzesenzestig.

Openbaringen 17:9. Hier komt het aan op wijsheid en inzicht. De zeven koppen zijn zeven heuvels waarop de vrouw zit, en het zijn zeven koningen.

Hier gaat het over de nous, het verstand van God.
Romeinen 11:34.

1 Korintiërs 2:16.

En hier gaat het over en verstand dat geïnspireerd is door het kwaad, de duisternis.

Romeinen 1:28.

Efeziërs 4:17.

Kolossenzen 2:18.

1 Timoteüs 6:5.

2 Timoteüs 3:8.

Titus 1:15.

Wat kunnen van deze teksten leren?

In onze Westerse opvatting is het verstand een zelfstandig iets. Maar in de Bijbel kan het verstand verlicht, vernieuwd zijn door de Geest en verduisterd door het kwaad.

Dat zie je ook in de praktijk. Slimme mensen, die domme opvattingen hebben. Die ook steeds de verkeerde richting uitgaan. Juist in Corona tijd komt dat naar voren.

Dianoia, verstand

Dit heeft vooral de betekenis van de dingen doordenken. De impact wordt gelijk al duidelijk bij de eerste verzen hieronder. We moeten God liefhebben ook met onze mijmeringen onze meditatie over de woorden van God. Joodse mensen houden van het doordenken van de woorden van God. Dat zouden wij ook moeten doen.

Matteüs 22:37. Hij antwoordde: ‘Heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand. 

Deze tekst komt ook voor in Marcus 12:30 en Lukas 10:27.

Suniemi en sunetos

<<nog aanvullen>>

Splagchnon, het Gevoel

De NBV vertaalt twee keer in het Oude Testament met het woord ‘gevoelens’. Het is inzicht gevend wat er dan in het Hebreeuws staat. Hier zijn ze.

Job 32:20. Laat mij spreken en mijn gevoelens luchten, ik zal het woord nemen en zeggen wat ik denk.
Toelichting: in het Hebreeuws staat er letterlijk, zie Blue Letter Bible: ‘Ik zal spreken dat ik zal worden verfrist, ik zal openen mijn lippen en antwoord’.

Spreuken 29:11. Een dwaas geeft uiting aan al zijn gevoelens, een wijze houdt ze in toom.
Toelichting: in het Hebreeuws staat er letterlijk, zie Blue Letter Bible:’Een dwaas brengt heel zijn geest naar voren, maar een wijze houdt het in tot na afloop’.

De NBV vertaalt twee keer met het woord gevoel. Hier de meest sprekende tekst.

Spreuken 18:20. Als een mens iets goeds zegt, heeft hij een gevoel van welbehagen, hij voedt zich met de vruchten van zijn mond.

Toelichting: in het Hebreeuws staat er letterlijk, zie Blue Letter Bible: ‘De buik van een man wordt tevreden met de vruchten van zijn mond en met de vrucht van zijn lippen zal hij tevreden worden.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen:
1	σπλάγχνον splagchnon	Zelfstandig naamwoord onzijdig	G4698 SB4083	Voelen Komt 11 keer voor in 11 verzen. KJV: bowels (9x), inward affection (1x), tender mercy (with G1656) (1x).
2	σπλαγχνίζομαι splagchnizomai	Werkwoord	G4697 SB4082	Diep voelen Komt 12 keer voor in 12 verzen. KJV: have compassion (7x), be moved with compassion (5x).

Het Griekse woord splagchnon is het woord voor ingewanden, het hart, de longen en de lever. In die zin komt dit woord voor in Handelingen 1:18.

De andere keren wordt het woord wat men noemt overdrachtelijk gebruikt. De ingewanden werden bij de Grieken beschouwd als de zetel van de meer gewelddadige hartstochten, zoals woede en liefde; maar door de Hebreeën als de zetel van de tedere genegenheden, in het bijzonder vriendelijkheid, welwillendheid en mededogen [bron: Outline of Biblical Usage].

Hier de tien teksten waar het woord overdrachtelijk wordt gebruikt.

Uit de lofzang van Zacharias.
Lukas 1:78. … door de innige gevoelens van barmhartigheid van onze God, waarmee de Opgang uit de hoogte naar ons omgezien heeft. [HSV]

Onderstaande tekst
2 Korintiërs 6:11-12. Onze mond is opengedaan tegen u, o Korinthiërs, ons hart is uitgebreid. Gij zijt niet nauw in ons, maar gij zijt nauw in uw ingewanden. [SV]
Toelichting: mij lijkt dit de beste vertaling. ‘Wij hebben een ruim hart voor jullie, maar je gevoelens voor ons zijn afgebakend’.

Hier gaat het over Titus, iemand die de apostel Paulus helpt.
2 Korintiërs 7:15. En zijn innige gevoelens voor u zijn des te overvloediger, als hij zich de gehoorzaamheid van u allen herinnert, hoe u hem met vrees en beven hebt ontvangen. [HSV]

Filippenzen 1:8. Want God is mijn Getuige hoe vurig ik naar u allen verlang, met de innige gevoelens van Jezus Christus. [HSV]
Filippenzen 2:1. Als er dan enige bemoediging is in Christus, als er enige troost is van de liefde, als er enige gemeenschap is van de Geest, als er enige innige gevoelens en ontfermingen zijn, maak dan mijn blijdschap volkomen, doordat u eensgezind bent, dezelfde liefde hebt, één van ziel bent en één van gevoelen. <<>>(Strong G5476) [HSV]

Kolossenzen 3:12. Kleedt u zich dan, als uitverkorenen van God, heiligen en geliefden, met innige gevoelens van ontferming, vriendelijkheid, nederigheid, zachtmoedigheid, geduld. [HSV]

Filemon 1:6-7. Moge uw gemeenschap in het geloof zich krachtig openbaren in de kennis van al het goede dat in u is met betrekking tot Christus Jezus, want wij beleven veel vreugde en troost aan uw liefde, omdat de heiligen innerlijk door u verkwikt zijn, broeder! [HSV]

Dit schtrijft Paulus over de voormalige slaaf Onesimus.
Filemon 1:12. Neem dan hem, met wie ik innig verbonden ben, weer aan.
Toelichting: Paulus schrijft letterlijk Onesimus is mijn ingewanden. [HSV]

Filemon 1:20. … verkwik mijn ingewanden in den Heere. [SV]

1 Johannes 3:17. Wie dan de goederen van de wereld heeft, en zijn broeder gebrek ziet lijden, maar zijn hart voor hem toesluit, hoe kan de liefde van God in hem blijven? [HSV]
Toelichting: de KJV heeft wel ingewanden. Maar in de Nederlandse vertalingen heb ik alleen maar het hart gezien als vertaling.

Het Griekse woord splagchnizomai, zie regel 2 uit de tabel, is als het ware je ingewanden bewegen. Diepe gevoelens komen dan over je.

Hieronder alle teksten in de HSV vertaling. Die vertaalt iedere keer met ‘innerlijk met ontferming bewogen zijn’. De NBV soms met ‘medelijden hebben’. Deze vertaling mist de diepe emotie. In Het Boek kwam ik ‘diep geroerd’ tegen bij de eerste tekst.

Mattheüs 9:36. Toen Hij de menigte zag, was Hij innerlijk met ontferming bewogen over hen, omdat zij vermoeid en verstrooid waren, zoals schapen die geen herder hebben.

Toelichting: de vertaling van Het Boek “Hij was diep geroerd toe Hij zag dar de hoe de mensen afgemat waren en zich geen raad wisten. Ze leken op een kudde schapen zonder herder.

Mattheüs 14:14. En toen Jezus uit het schip ging, zag Hij een grote menigte, en Hij was innerlijk met ontferming bewogen over hen en genas hun zieken.

Mattheüs 15:32. En Jezus riep Zijn discipelen bij Zich en zei: Ik ben innerlijk met ontferming bewogen over de menigte, omdat zij al drie dagen bij Mij gebleven zijn, en zij hebben niets wat zij kunnen eten; Ik wil hen niet nuchter wegsturen, opdat zij onderweg niet bezwijken.

Mattheüs 18:27. En de heer van deze dienaar was innerlijk met ontferming bewogen, liet hem gaan en schold hem de schuld kwijt.

Mattheüs 20:34. En Jezus, Die innerlijk met ontferming bewogen was, raakte hun ogen aan; en meteen werden hun ogen ziende, en zij volgden Hem.

Markus 1:41. En Jezus, innerlijk met ontferming bewogen, stak Zijn hand uit, raakte hem aan en zei tegen hem: Ik wil het , word gereinigd!

Markus 6:34. En toen Jezus uit het schip ging, zag Hij een grote menigte en was innerlijk met ontferming bewogen over hen, want zij waren als schapen die geen herder hebben; en Hij begon hun veel dingen te onderwijzen.

Markus 8:2. Ik ben innerlijk met ontferming bewogen over de menigte, want zij blijven al drie dagen bij Mij en hebben niets wat zij kunnen eten.

Markus 9:22. En vaak heeft hij hem ook in het vuur en in het water geworpen om hem om te brengen; maar als U iets kunt, wees dan met innerlijke ontferming bewogen over ons en help ons.

Lukas 7:13. En toen de Heere haar zag, was Hij innerlijk met ontferming bewogen over haar, en zei Hij tegen haar: Huil niet.

Lukas 10:33. Maar een Samaritaan die op reis was, kwam in zijn buurt, en toen hij hem zag, was hij met innerlijke ontferming bewogen.

Lukas 15:20. En hij stond op en ging naar zijn vader. En toen hij nog ver van hem verwijderd was, zag zijn vader hem en deze was met innerlijke ontferming bewogen en hij snelde hem tegemoet , viel hem om de hals en kuste hem.

Wat kunnen we van deze teksten leren?

Jezus geeft ons het voorbeeld van diep bewogen zijn. Het leed van mensen raakte Hem in zijn innerlijk. Zijn ingewanden bewogen als het ware.

Syneidesis, het geweten

Voor het geweten bestaat in het Grieks een woord voor dat je één op één kunt vertalen met geweten. Hier de gegevens van het woord syneidēsis.

	Woord	Soort woord	Strong	Opmerkingen:
1	συνείδησις syneidēsis	Zelfstandig naamwoord vrouwelijk	G4893	Geweten Komt 32 keer voor in 30 verzen.  KJV: conscience (32x).

Hieronder alle teksten waarin het woord geweten voorkomt. Van het Nieuwe Testament dus.

Dit is over het verhaal van de vrouw, die beschuldig werd van overspel.
Johannes 8:7-9. Wie van u zonder zonde is, laat die als eerste de steen op haar werpen. En opnieuw bukte Hij en schreef in de aarde. Maar toen zij dit hoorden en in hun geweten overtuigd waren, gingen zij weg, de één na de ander, te beginnen bij de oudsten tot de laatsten; en Jezus werd alleen achtergelaten, en de vrouw die in het midden stond.
Toelichting: het geweten is het morele kompas. In die tijd ontdekte ze dat ze niet zonder zonden waren.

Handelingen 23:1. Paulus vestigde zijn blik op de leden van het Sanhedrin en zei: ‘Broeders, ik heb een volstrekt zuiver geweten, want tot op de dag van vandaag heb ik mijn leven altijd in dienst gesteld van God.’
Handelingen 24:16. Daarom tracht ook ik steeds mijn geweten zuiver te houden tegenover God en de mensen.

Romeinen 2:15. Ze bewijzen door hun daden dat wat de wet eist in hun hart geschreven staat; en hun geweten bevestigt dit, omdat ze zichzelf met hun gedachten beschuldigen of vrijpleiten.
<<tekst begrijp ik nog niet>>

Romeinen 9:1. Omdat ik één ben met Christus spreek ik de waarheid, en mijn geweten, geleid door de heilige Geest, is mijn getuige dat ik niet lieg.

Romeinen 13:5. U moet haar gezag dus erkennen, en niet alleen uit angst voor Gods toorn, maar ook omwille van uw geweten.

1 Korintiërs 8:7. Maar niet iedereen bezit deze kennis. Sommigen van u zijn zo aan hun afgod gewend dat ze het offervlees nog altijd als een offer aan die afgod zien. Hierdoor wordt hun geweten, dat zwak is, bezwaard.
1 Korintiërs 8:10. Wanneer namelijk iemand met een zwak geweten ziet dat u, met uw kennis, in een afgodentempel deelneemt aan een maaltijd, wordt hij er dan niet toe verleid dat offervlees te eten?
1 Korintiërs 8:12. Op die manier zondigt u tegen hen, en door hun zwakke geweten te ondermijnen zondigt u tegen Christus.
1 Korintiërs 10:25. U mag alles eten wat er in de vleeshal wordt verkocht; u hoeft niet omwille van uw geweten na te gaan waar het vandaan komt.
1 Korintiërs 10:27. Wanneer een ongelovige u uitnodigt om bij hem te komen eten en u neemt zijn uitnodiging aan, kunt u rustig alles eten wat u aangeboden wordt. Het is niet nodig dat u omwille van uw geweten vraagt waar het vandaan komt.
1 Korintiërs 10:28. Maar wanneer iemand u erop wijst dat u vlees van offerdieren eet, laat het dan omwille van hem staan. Houd rekening met het geweten.
1 Korintiërs 10:29. Ik bedoel nu niet uw eigen geweten, maar dat van die ander. Mijn vrijheid wordt door zijn geweten toch niet aangetast?

2 Korintiërs 1:12. Hierop kunnen wij ons laten voorstaan: ons geweten kan getuigen dat we ons overal in deze wereld, en vooral bij u, hebben laten leiden door de oprechtheid en zuiverheid die God van ons verlangt, dat we niet werden geleid door de wijsheid van deze wereld, maar door Gods genade.
2 Korintiërs 4:2. Integendeel, we hebben ons afgekeerd van heimelijke lafheid: we gaan niet sluw te werk, vervalsen het woord van God niet, maar maken de waarheid openlijk bekend. Zo bevelen we ons ten overstaan van God aan bij ieders geweten.

2 Korintiërs 5:11. Vervuld van ontzag voor de Heer, proberen we iedereen te overtuigen. God weet precies wie en wat wij zijn; hopelijk weet u het ook wanneer u te rade gaat bij uw geweten.

1 Timoteüs 1:5. Het doel van je opdracht is de liefde die voortkomt uit een rein hart, een zuiver geweten en een oprecht geloof.
1 Timoteüs 1:19. toegerust met geloof en een zuiver geweten, moet voeren. Doordat sommigen hun geweten hebben verloochend, heeft hun geloof schipbreuk geleden.

1 Timoteüs 3:9. … hij moet vasthouden aan het mysterie van het geloof, met een zuiver geweten.
1 Timoteüs 4:2. Ze worden hiertoe aangezet door huichelachtige leugenaars, die hun eigen geweten hebben dichtgeschroeid,

2 Timoteüs 1:3. Telkens als ik je in mijn gebeden noem, elke dag en elke nacht, dank ik God, die ik net als mijn voorouders met een zuiver geweten dien.

Titus 1:15. Voor wie rein zijn, is alles rein; maar voor wie bezoedeld en ongelovig zijn, is niets rein, want zowel hun verstand als hun geweten is bezoedeld.

Hebreeën 9:9. Dit alles is een zinnebeeld voor de huidige tijd: er worden daar gaven en offers gebracht die het geweten van degenen die ze opdragen niet tot volmaakte zuiverheid kunnen brengen;
Hebreeën 9:14. … hoeveel te meer zal dan niet het bloed van Christus, die dankzij de eeuwige Geest zichzelf heeft kunnen opdragen als offer zonder smet, ons geweten reinigen van daden die tot de dood leiden, en het heiligen voor de dienst aan de levende God?

Hebreeën 10:1-2. Omdat de wet slechts een voorafschaduwing toont van al het goede dat nog komen moet en daarvan niet de gestalte zelf laat zien, heeft hij ook niet de kracht om degenen die jaar in jaar uit met steeds dezelfde offers aan de dienst deelnemen ooit tot volmaaktheid te brengen. Anders zouden die offers allang niet meer gebracht worden; degenen die aan de dienst deelnemen, zouden immers als ze eenmaal gereinigd zijn geen enkel zondebesef meer hebben.
Toelichting: de combinatie van de Griekse woorden voor geweten en voor zonden is hier vertaal met het woord ‘zondebesef’.

Hebreeën 10:22. … laten we God dan naderen met een oprecht hart en een vast geloof, nu ons hart gereinigd is, wij van een slecht geweten bevrijd zijn en ons lichaam met zuiver water is gewassen.
Toelichting: in de context staat hoe we bevrijd worden van een slecht geweten. Namelijk door gehoorzaam te zijn aan Jezus, die voor ons de weg heeft vrijgemaakt en door God, die zijn wetten in ons hart heeft gelegd.

Hebreeën 13:18. Bid voor ons. We zijn er weliswaar van overtuigd dat ons geweten zuiver is, omdat we er op elk terrein naar streven het goede te doen,

1 Petrus 2:19. Want dat is genade, als iemand om het geweten voor God dingen verdraagt die hem pijn doen, en daarbij ten onrechte lijdt. [HSV]

1 Petrus 3:16. Doe dat dan vooral zachtmoedig en met respect, houd uw geweten zuiver; dan zullen de mensen die zich honend over uw goede, christelijke levenswandel uitlaten, zich schamen over hun laster.

1 Petrus 3:21. … en dat water is een voorafbeelding van het water van de doop, waardoor u nu wordt gered. De doop wast niet het vuil van uw lichaam, het is een vraag aan God om een zuiver geweten. Hierom kunt u vragen dankzij de opstanding van Jezus Christus,

Wat kunnen we van deze teksten leren?
Je geweten zuiver houden. Daar gaat het om. Zowel in de relatie met God als in de relatie met mensen. Handelingen. 1 Petrus 3:21.

Als je een zuiver geweten hebt, dan zullen mensen zich achteraf schamen, die je hebben belasterd. 1 Petrus 3:16.

Door het gezag van de overheid te erkkennen houdt je een zuiver geweten. Romeinen 13:5.

Het is goed als je geweten wordt geleid door de Heilige Geest. Romeinen 9:1.

Je kunt ook een geweten hebben dat zwak is. Dan kan het gemakkelijk worden bezwaard. Met mensen met een zwak geweten moet je zorgzaam om gaan. 1 Korintiërs 8.

Offers helpen niet om vrij te komen van zondebesef. Hebreeën 9 en 10.

Hoe kun je weten dat je geweten zuiver is? Als je op alle terreinen geneigd ben het goede te doen. Hebreeën 13:18.

Andere bronnen

In Nederland is psychologie een wetenschap. Er zijn ook boeken door christenen geschreven over de psychologie.

	Schrijver:	Titel:
1	Willem Ouweneel	Psychologie
2	Willem Ouweneel	Hart en Ziel

Overwegingen

Nesjama
Het Oude Testament spreekt over de nesjama maar ik heb dit onderdeel van de mens nog niet gevonden in het Nieuwe Testament. Wellicht omdat er net als in het Nederlands er ook geen Grieks woord voor is.

Theologisch probleem?
Waarom vertaalt men nephesh en psychè niet concordant met ziel? Is dat omdat het niet past bij heersende overtuigingen?

De vertalers hebben soms voor het woord ‘leven’ gekozen bij de vertaling van de woorden nephesh of psychè. Waarom? Er zijn ook eigen woorden voor leven in het Hebreeuws en het Grieks. Is dat gedaan om de vertaling in overeenstemming te brengen met onze theologie? Dat is de vraag.

Het gaat in die gevallen er om dat de psychè dood gaat. Dat kan niet met de ziel volgens de theologie. Zou men daarom dan bij de vertaling kiezen voor het woord leven?

Hier drie voorbeelden van teksten waarbij de vertalers het woord psyche vertalen met het woord leven.

Marcus 3:4. Is het geoorloofd op de sabbat ….. een psychè te redden of te doden?
Marcus 8:35. Want ieder, die zijn psychè zal willen behouden, die zal het verliezen. (idem)
Marcus 10:45. … om te dienen en zijn psychè te geven als een losprijs voor velen (idem)

Deze woorden van Jezus zijn ook lastig als je denkt dat de ziel onsterfelijk is.
Matteüs 10:28: ‘Wees niet bang voor hen die wel het lichaam maar niet de ziel kunnen doden. Wees liever bang voor hem die in staat is én ziel én lichaam om te laten komen in de Gehenna’.

Erasmus zegt ergens dat bij mensen de ziel al tijdens hun aardse leven dood kan zijn.

Lessen

Van de indeling geest, ziel en lichaam kunnen we zeggen, dat hij inderdaad in één tekst voorkomt. Allerlei andere uitdrukkingen zoals … komen veel vaker voor.

Het lijkt ook eerder te gaan om overlappende begrippen dat een opdeling.

De opdeling van de ziel naar verstand, wil en gevoel komt niet voor in de Bijbel. Er worden trouwens allerlei woorden gebruikt, die je met zoiets als verstand zou kunnen vertalen, maar die toch wel een nuance van elkaar verschillen. <wil> . Er komt voor ‘het gevoel’ in de Bijbel zelfs helemaal geen woord voor. Althans ik heb het nog niet kunnen vinden. Natuurlijk komen wel allerlei gevoelens in de Bijbel voor: angst, boosheid, verdriet etc.

Dan van de ‘onderdelen’ van ons ontwerp, die wel worden genoemd. Met onze geest kunnen we contact hebben met de geestelijke wereld. Het is dan ook belangrijk om dat contact optimaal vorm te geven.

De nesjama is de unieke afdruk van God in de mens. Het is een soort identiteitsplaatje. Als je weet dat je dit hebt, hoef je niet meer bang te zijn dat je niet uniek bent of dat je je identiteit kwijt kunt raken.

Ons geweten helpt ons om de goede dingen te doen. Het geweten heeft wel onderhoud nodig. Voor het goed functioneren van het geweten is het van belang om het geweten zuiver te houden.

De ziel van de mens bepaalt voor een groot deel dat we mens zijn. Dieren hebben ook een lichaam net als de mens. Maar mensen hebben zaken als herinneringen, emoties, gevoeligheden, voorkeuren, karaktertrekken, wensen en verlangens. En wat al niet meer. Dat maakt een mens boeiend of juist niet. Met de kwaliteit van je ziel moet je rekening houden.

Er zijn verschillende onderdelen van jezelf als mens, die je kunt ontwikkelen. Zoals je verstand. Dat kun je verstand oefenen, trainen en leren. Zo kun je als mens beter gaan denken en beter zaken overzien.

Je wil als mens niet weten wat je wil of je kunt een sterke wil hebben. Ook daar kun je invloed op hebben.

Het hart van en mens is het centrum van zijn persoonlijkheid. Ook belangrijk om te zorgen dat je een goed hart. We kunnen ons hart met het hart van God vereinigen. De tekst uit de Bijbel “Mijn zoon geeft mij je hart” geeft dat ook aan.

Als het gaat over het innerlijk van een mens gaat het om zijn diepste beweegredenen. Dat kan soms naar voren komen door gevoelens in je buik.