Studie Depressiviteit

Komt depressiviteit in de Bijbel voor? Ja en Nee. Ja, het gaat soms over mensen, die het moeilijk hebben, neerslachtig zijn en de moed hebben verloren. Ook met wat ze ermee doen. Waar wij van kunnen leren.

Nee, als het gaat om het begrip depressiviteit. Dat is namelijk nogal een abstract begrip en daar is de Bijbel niet zo van. De basis in de Bijbel zijn vooral werkwoorden.

1. Woorden in vertalingen.

De woord depressie of depressiviteit heb ik niet gevonden in vertalingen van de Bijbel. Wel de woorden neerslachtig en neerslachtigheid. Hoewel het zelfstandig naamwoord alleen twee keer in de zogenaamde apocrieve boeken.

In de NBV vertaling komt het woord ‘neerslachtig’ twee keer voor, namelijk in deze teksten.
2 Samuel 13:4. ‘Zeg eens, Amnon,’ vroeg hij aan de koningszoon, ‘waarom ben je toch al dagenlang zo neerslachtig?’ Amnon antwoordde: ‘Omdat ik verliefd ben op Tamar, de zuster van mijn broer Absalom.’
Spreuken 12:25. Kommer maakt een mens neerslachtig, een hartelijk woord beurt hem op. [deze vertaling is meer een gok]

In de HSV komt eenmaal het woord ‘neerslachtig’ voor.
Spreuken 15:13. Een vrolijk hart maakt een gezicht blij,
maar door hartenleed wordt een geest neerslachtig.

In de Willibrord vertaling komt tweemaal het woord neerslachtig voor.
Spreuken 3:11. De terechtwijzing door de HEER, mijn zoon, moet je niet verwerpen en je moet niet neerslachtig worden van zijn kastijding. [is hier een vertaling van קוּץ (quwts), dat ‘naar’, ‘zwaar’, ‘verfoeiend’ etc. betekent ]
Spreuken 12:25. Verdriet in het hart van een mens maakt neerslachtig, maar een goed woord geeft blijdschap.

2. Verhalen in de Bijbel

Er zijn in de Bijbel ook verhalen van mensen, die somber en neerslachtig werden op gegeven moment. Denk aan de profeet Elia toen hij op de vlucht was voor koningin Isebel en aan de profeet Jona toen de verwoesting van de stad Nineveh uitbleef.

Voor beide profeten was er voordat ze neerslachtig werden een enorme teleurstelling. De profeet Elia dacht, toen hij na jaren een enorme slag had gewonnen van de Baäl priesters, dat hij het doel had bereikt. Maar dat was niet zo. De koning en de koningin lieten zich niet overtuigen. Ze wilden niet zien dat hun goden onmachtig waren t.o.v. de God van Israël. Ze hielden liever vast aan de duisternis.

In de tijd van de profeet Jona was het rijk waarvan de stad Nineveh de hoofdstad was, een levensgevaarlijke wereldmacht voor het volk Israël. En juist toen kreeg Jona van God de opdracht om de stad op te roepen tot bekering. De profeet hoopte dat God zich tegen deze macht zou keren. Daar paste een oproep tot bekering niet in. En toen ging de stad zich nog bekeren ook. Vreselijk.

We komen in de Bijbel nog meer verhalen tegen. Bijvoorbeeld ook Koning Achab die depressief op zijn bed ging liggen omdat hij de wijngaard van zijn buurman wilde overnemen, maar die buurman wilde niet verkopen.

1 Koningen 21:4. Toen kwam Achab in zijn huis, gemelijk en toornig over het woord dat de Jizreëliet Nabot tot hem had gesproken, namelijk dat hij gezegd had: Ik zal u de erfenis van mijn vaderen niet geven. En hij legde zich neer op zijn bed, keerde zijn gezicht om en wilde niets eten. [NBG. Uiteindelijk kreeg via een misdaad de koning toch de wijngaard. Of de koning zijn depressie ermee kwijt raakte meldt het verhaal niet. Wel dat God ervoor zorgde dat de koning ook werd vermoord. Gerechtigheid]

Enkele Psalmen zijn in tijden van depressiviteit geschreven. Bijvoorbeeld de psalmen 42 en 88. Psalm 88 staat er nog het meest om bekend, zie hier het citaat.

Psalm 88
1 Een ​lied, een psalm van de Korachieten. Voor de koorleider. Op de wijs van De rietpijp. Een beurtzang, een kunstig ​lied​ van de Ezrachiet Heman.
2 HEER, God, mijn redder, overdag schreeuw ik het uit, ’s nachts zit ik stil voor u neer.
3 Laat mijn ​gebed​ u bereiken, luister naar mijn klagen,
4 ik word door rampen bezocht, mijn leven nadert het dodenrijk.
5 Ik hoor bij wie afgedaald zijn in het ​graf, ik ben als een man aan het eind van zijn krachten,
6 een naamloze dode, ik ben als een gesneuvelde in een massagraf, aan wie u niet langer denkt, losgerukt uit uw hand.
7 U hebt mij onder in de kuil gelegd, in het duister van de diepte,
8 uw toorn drukt zwaar op mij, uw golven slaan over mij heen. sela

9 Bekenden hebt u van mij vervreemd, afgrijzen roep ik bij hen op, ik ben ingesloten en zie geen uitweg meer.
10 Mijn ogen zijn dof van ellende, ik roep u aan, HEER, elke dag, en strek mijn handen naar u uit.
11 Doet u aan doden wonderen, staan schimmen op om u te loven? sela

12 Komt uw ​liefde​ in het ​graf​ ter sprake of uw trouw in de afgrond?
13 Weet men in de duisternis van uw wonderen of van uw weldaden in het land der vergetelheid?
14 Daarom roep ik u om hulp, HEER, elke morgen nader ik u met mijn ​gebed.
15 Waarom, HEER, verstoot u mij en verbergt u voor mij uw gelaat?
16 Ik ben verzwakt, van jongs af in doodsgevaar, verbijsterd moet ik uw woede verduren.
17 De gloed van uw toorn overweldigt mij, uw verschrikkingen maken mij sprakeloos,
18 als water omringen ze mij, dag aan dag, van alle kanten sluiten ze mij in.
19 Mijn beste vrienden hebt u van mij vervreemd, mijn enige metgezel is de duisternis.
<einde Psalm 88>>

3. Woorden in het Hebreeuws en Grieks.

Er komen zowel in het Hebreeuwse als het Griekse deel van de Bijbel komen woorden voor die duiden op depressiviteit.

Woord Soort
woord
StrongOpmerkingen:
1.עַצֶּבֶת
`atstsebeth
Zelfstandig
naamwoord
vrouwelijk
H6094Je ellendig voelen.
Komt 5 keer voor in 5 verzen.
KJV: sorrow (4x), wounds
(1x).
2.נָכָא
naka’
Bijvoeglijk
naamwoord
H5218Neerslachtige
Komt 4 keer voor in 4 verzen.
KJV: broken (2x), stricken (1x),
wounded (1x).
3.λυπέω lypeō WerkwoordG3076Komt 30 keer voor in 21 verzen
KJV: be sorrowful (6x), grieve (6x), make sorry (6x), be sorry (3x), sorrow (3x), cause grief (1x), be in heaviness (1x).
3. λύπη
lypē
Zelfstandig
naamwoord
vrouwelijk
G3077
SB
Komt 16 keer voor in 14 verzen
KJV: sorrow (11x), heaviness
(2x), grievous (1x), grudging
(with G1537) (1x), grief (1x).
4. κατήφεια
katēpheia
Zelfstandig
naamwoord
vrouwelijk
G2726
SB
Neerslachtig.
Staat alleen in Jacobus 4:9
KJV: heaviness (1x).

Hieronder een overzicht van het gebruik van de vier soorten woorden.

1. `atstsebeth je ellendig voelen.
Hieronder alle vijf teksten waar het woord in voorkomt.

Job 9:27-28. Als ik zeg: “Laat ik mijn geklaag nu staken en een vrolijker gezicht zetten,” dan blijft mijn pijn me angst aanjagen en weet ik: nooit verklaart u mij onschuldig.

Psalm 16:3-4. Maar tot de ​goden​ in dit land, de machten die ik vereerd heb, zeg ik: Wie u volgt, wacht veel verdriet.’ Ik pleng voor hen geen ​bloed​ meer, niet langer ligt hun naam op mijn lippen. [bloed plengen voor de goden maakt je erg neerslachtig]

Psalm 147:2-3. De HEERE bouwt ​Jeruzalem​ weer op, Hij verzamelt Israëls verdrevenen. Hij geneest de gebrokenen van ​hart, Hij verbindt hen in hun leed. [HSV]

Spreuken 10:10. Wie heimelijk zijn oog dichtknijpt, veroorzaakt ellende, zo’n bedrieger komt ook zelf ten val.

Spreuken 15:13. Een vrolijk hart maakt een gezicht blij, maar door hartenleed wordt een geest neerslachtig. [HSV], je kunt ook vertalen met een gebroken geest. Je voelt je gebroken]

2. Naka’ neerslachtige
Hieronder alle vier teksten waar het woord in voorkomt, waaronder als eerste de tekst, die hierboven als laatste stond.

Spreuken 15:13. Een vrolijk hart maakt een gezicht blij, maar door hartenleed wordt een geest neerslachtig. [HSV]

Spreuken 17:22. Een blij hart bevordert de genezing, maar een neerslachtige geest doet de beenderen verdorren. [HSV]

Spreuken 18:14. Iemands geestkracht zal hem in zijn ziekte steunen, maar een neerslachtige geest, wie kan die opbeuren? [NBG: De geestkracht van de mens houdt hem staande in zijn lijden]

Isa 16:7. Daarom is ​Moab​ nu vol zelfbeklag, zijn gejammer klinkt in het hele land. Het treurt in grote verslagenheid om de rozijnenkoeken van Kir-Chareset. [het volk Moab heeft met ellende te maken gekregen. Wat er was met de rozijnenkoeken is mij net bekend]

Dit woord is verwant met het Arabische nakba. Dat zou je met catastrofe kunnen vertalen. Het woord nakba gebruiken de Palestijnen voor die ellendige gebeurtenis in de oorlog van 1948 toen vele Palestijnen huis en grond kwijtraakten.

Hier is wel herstel mogelijk maar daarvoor is ruimhartigheid van de Israëliërs nodig. Volgens onderzoek is 20% van hen daartoe bereid. En daar zijn harten van vrede bij de Palestijnen voor nodig. Welk deel van de Palestijnen zou dat wel willen?

Het Arabisch en het Hebreeuws zijn verwante talen. Het zelfstandig naamwoord Nakba is ook een Hebreeuws woord, maar komt niet in de Bijbel voor.

Wat kunnen we van deze teksten leren?
Er is een soort oorzaak en gevolg ketting. Door een nare gebeurtenis of het dienen van goden ga je je ellendig voelen. Door het ellendig voelen raak je neerslachtig.

Het neerslachtige is niet goed voor de gezondheid van je lichaam. Het doet de beenderen verdorren.

3. Lupeo en lupo
Het gaat hier om neerslachtig makende narigheid. Dat je er van baalt. Het raakt je. Je hebt het er moeilijk mee. Verdriet en bedroefd zijn te zwakke woorden om daarmee te vertalen.

Matteüs 14:9-10. Deze vraag bedroefde de ​koning (Herodus), maar omdat hij in het bijzijn van zijn tafelgasten een eed gezworen had, beval hij dat men het haar zou brengen, en hij gaf opdracht Johannes in de ​gevangenis​ te onthoofden. 

Matteüs 17:22-23. Terwijl ze door Galilea trokken, zei ​Jezus​ tegen hen: ‘De ​Mensenzoon​ zal uitgeleverd worden aan de mensen. Die zullen hem doden, maar op de derde dag zal hij uit de dood worden opgewekt.’ Dit maakte hen zeer bedroefd.

Matteüs 18:31. Toen de andere dienaren begrepen wat er gebeurd was, waren ze zeer ontdaan, en gingen ze naar hun ​heer​ om hem alles te vertellen. [uit de gelijkenis van de kwijtschelding van schulden, wat deze mens wel ontving maar zelf niet deed]

Matteüs 19:22. Na dit antwoord ging de jongeman terneergeslagen weg; hij had namelijk veel bezittingen. [gaat over de rijke jongeling, zie Marcus 10:22]

Matteüs 26:20-22. Toen de avond was gevallen, lag hij (Jezus) samen met de twaalf aan voor de maaltijd. Onder het eten zei hij tegen hen: ‘Ik verzeker jullie: een van jullie zal mij uitleveren.’ Dit bedroefde hen zeer, en de een na de ander vroegen ze hem: ‘Ik toch niet, ​Heer?’ [zelfde tekst in Marcus 14:19]

Matteüs 26:36-38. Vervolgens ging Jezus met zijn ​leerlingen​ naar een plek die ​Getsemane​ genoemd werd. Hij zei: ‘Blijven jullie hier zitten, ik ga daar ​bidden.’ Hij nam ​Petrus​ en de twee zonen van Zebedeüs met zich mee. Toen hij zich bedroefd en angstig voelde worden, zei hij tegen hen: ‘Ik voel me dodelijk bedroefd; blijf hier met mij waken.

Lukas 22:45-46. Toen hij na zijn ​gebed​ opstond en terugliep naar de ​leerlingen, zag hij dat ze van verdriet in slaap waren gevallen, en hij zei tegen hen: ‘Waarom slapen jullie? Sta op en ​bid​ dat jullie niet in beproeving komen.’ [SV, HSV en NBG vertalen met ‘slapende van droefheid’]

Johannes 16:5-6. Nu ga ik weg, naar hem die mij gezonden heeft, maar niemand van jullie vraagt: “Waar gaat u naartoe?” Jullie zijn verdrietig, omdat ik jullie dat gezegd heb.

Johannes 16:20-22. Waarachtig, ik verzeker jullie: je zult huilen en weeklagen, terwijl de wereld blij zal zijn. Je zult bedroefd zijn, maar je verdriet zal in vreugde veranderen. Ook een vrouw die baart heeft het zwaar als haar tijd gekomen is, maar wanneer haar ​kind​ geboren is, herinnert ze zich de pijn niet meer, omdat ze blij is dat er een mens ter wereld is gekomen. Jullie hebben nu verdriet, maar ik zal jullie terugzien, en dan zul je blij zijn, en niemand zal je je vreugde afnemen.

Johannes 21:17. … en voor de derde maal vroeg hij (Jezus) hem: ‘Simon, zoon van Johannes, houd je van me?’ ​Petrus​ werd verdrietig omdat hij voor de derde keer vroeg of hij van hem hield. Hij zei: ‘Heer, u weet alles, u weet toch dat ik van u houd.’ Jezus zei: ‘Weid mijn schapen.

Romeinen 9:2-3. … ik ben diepbedroefd en word voortdurend door verdriet gekweld. Omwille van mijn volksgenoten, de broeders en zusters met wie ik mijn afkomst deel, zou ik bijna ​bidden​ zelf vervloekt te worden en van ​Christus​ gescheiden te zijn …

Romeinen 14:15. Als u dus uw broeder of zuster kwetst door wat u eet, handelt u niet langer overeenkomstig de ​liefde. Laat hen voor wie ​Christus​ gestorven is niet verloren gaan door het voedsel dat u eet.

2 Korintiërs 2:1-5. Ik had mezelf dus voorgenomen u niet opnieuw zo’n verdrietig bezoek te brengen. Want als ik u verdriet doe, wie moet mij dan blij maken? Toch alleen u – en u zou nu juist verdriet door mij hebben. Dat is ook precies wat ik u geschreven heb: ik wilde niet dat ik bij mijn bezoek verdriet van u zou hebben, terwijl u mij juist blij had moeten maken. En ik had er alle vertrouwen in dat u allen in mijn vreugde zou delen. Toen ik u schreef was ik terneergeslagen en bedrukt en stonden de tranen in mijn ogen. Ik wilde u geen pijn doen, maar u laten weten hoezeer ik u liefheb. Als er iemand is die mij verdriet heeft gedaan, dan heeft hij niet alleen mij verdriet gedaan maar tot op zekere hoogte – laat ik niet overdrijven – u allen.

2 Korintiërs 2:7. … u kunt hem nu maar beter vergeven en bemoedigen, anders verliest hij nog alle hoop.

2 Korintiërs 6:10. … we hebben verdriet maar toch zijn we altijd verheugd, we zijn arm maar toch maken we velen rijk, we bezitten niets maar toch hebben we alles.

2 Korintiërs 7:8-11. Ook al heb ik u met mijn brief verdriet gedaan, ik heb er toch geen spijt van. Aanvankelijk wel, maar nu ik weet dat mijn brief u slechts voor korte tijd verdriet deed, ben ik blij dat ik hem geschreven heb. Niet omdat u verdriet hebt gehad, maar omdat u daardoor tot inkeer bent gekomen. U had verdriet op een manier die God wilde, ik heb u dus in geen enkel opzicht geschaad. Verdriet dat God geeft leidt tot inkeer die men nooit berouwt en tot redding; verdriet dat de wereld geeft leidt alleen maar tot de dood. Zie nu zelf waartoe uw verdriet dat God gegeven heeft, uiteindelijk heeft geleid. Hoe groot is uw inzet niet geworden; meer nog, hoe fel hebt u zich niet verdedigd, hoe verontwaardigd was u niet, hoe bang was u niet voor mij, hoezeer verlangde u niet naar mij, wat een ijver hebt u niet getoond om die broeder te straffen. In ieder opzicht hebt u bewezen dat u in deze zaak niets te verwijten valt.

2 Korintiërs 9:7. Laat ieder zo veel geven als hij zelf besloten heeft, zonder tegenzin of dwang, want God heeft lief wie blijmoedig geeft.

Efeziërs 4:30. Maak Gods ​heilige​ Geest niet bedroefd, want hij is het stempel waarmee u gemerkt bent voor de dag van de verlossing. 

Filippenzen 2:27. Hij (Epafroditus ) is inderdaad ook ​ziek​ geweest, tot dicht bij de dood, maar God heeft Zich over hem ontfermd, en niet alleen over hem, maar ook over mij, opdat ik niet droefheid op droefheid zou hebben. [HSV]

1 Tessalonicenzen 4:13. Broeders en zusters, wij willen u niet in het ongewisse laten over de doden, zodat u niet hoeft te treuren, zoals zij die geen hoop hebben.

Hebreeën 12:11. Een vermaning lijkt op het moment zelf geen vreugde te brengen, slechts verdriet, maar op den duur plukt wie erdoor gevormd is er de vruchten van: een leven in ​vrede​ en ​gerechtigheid.

1 Petrus 1:6. Verheug u hierover, ook al moet u nu tot uw verdriet nog een korte tijd allerlei beproevingen verduren. 

1 Petrus 2:19. Het is een blijk van ​genade​ als iemand, doordat zijn aandacht op God gericht is, in staat is onverdiend leed te verdragen. 

4. Katapheia
Het woord komt alleen in dit vers voor.
Jakobus 4:8-9. Reinig uw handen, zondaars; zuiver uw ​hart, weifelaars Beseft uw ellende, treurt en weent; uw gelach moet veranderen in treurigheid, en uw vreugde in neerslachtigheid.

Wat kunnen we van deze teksten leren?

Er zijn diverse soorten oorzaken van de hierboven geschetste situaties. Er zijn diverse aanleidingen en diverse gevolgen. Soms is er een keuze mogelijk voor een vervolg.

Koning Herodus was aangeslagen toen hij ontdekte dat hij een overmoedige en domme uitspraak had gedaan. Hij wilde stoer blijven en koos voor een moord. Matteüs 14

De discipelen raakten aangeslagen van de mededeling van dat hij, Jezus gedood zou worden en ook weer zou opstaan. Wat ze deden was gewoon verder achter Jezus aan. Matteüs 17. Johannes 16.

De dienaren van de koning waren ontzet over het gedrag van de eertijds schuldenaar en gingen voor het recht. Matteüs 18.

De jongeman werd terneergeslagen toen hij ontdekte dat hij moest kiezen. Hij koos voor zijn bezittingen. Matteüs 19.

De discipelen waren zó ontzet toen we hoorden dat één iemand van hun kring Jezus zou verraden, dat ze gingen vragen: “Ben ik het heer”? Ze bleven Jezus volgen en ze kwamen er uiteindelijk weer bovenop. Matteüs 26:20-22.

In de tuin van Gethsemane had zowel Jezus als de discipelen een moeilijke tijd. Ze gingen wel gewoon verder met de weg, die ze gingen. Matteüs 26:36-38 en Lukas 22.

Jezus raakte Petrus door zijn vragen. Petrus blijft trouw en hij komt er weer bovenop. Johannes 21.

De apostel Paulus was aangeslagen over het verdriet van het afwijzen van Jezus door zijn eigen volksgenoten. Romeinen 9.

Kwets je medechristenen niet door wat je eet. Romeinen 14.

De relatie van Paulus met de gemeente van Korinthe was precair en pijnlijk. Toch blijft Paulus aan de slag en zegt hij wat hij zou moeten zeggen. 2 Korintiërs 2:1-5 en 7:8-11.

Je dient zorg te dragen voor de draagkracht van een medebroeder, ook als hij verkeerd heeft gehandeld. 2 Korintiërs 2:7.

Paulus wijst ons er op dat je het moeilijk kan hebben, maar je bent in principe toch ook een blij mens? 2 Korintiërs 2.

Conclusies

Als je uit het veld geslagen bent, neem dat toch ook de beste beslissingen. Ook al kost het je aanzien of je bezittingen.

Voor gelovigen. Bij moeilijke momenten, leef verder op dezelfde weg als je ging. Er komen betere tijden. Je bent bedroefd, maar is er niet gelijk vreugde van de Heer bij je?

4. Depressiviteit in de psychiatrie

(citaat van de site depressief.nl)
Depressie is een van de meest voorkomende psychiatrische stoornissen, met diverse psychische en fysieke symptomen. Van een depressie is sprake als er gedurende minimaal twee weken ten minste vijf verschillende symptomen aanwezig zijn, waarbij in ieder geval sprake is van een sombere stemming of verlies van interesse of plezier. Deze symptomen zijn zo ernstig dat ze het dagelijks functioneren in belangrijke mate beperken of verhinderen. De duur van een depressie kan variëren van 3 maanden tot meer dan 2 jaar. Bij 40% van de patiënten treedt binnen twee jaar een nieuwe depressie op en 5-10% is chronisch depressief. Geschat wordt dat in Nederland ongeveer 850.000 mensen aan een vorm van depressie lijden.

De belangrijkste kenmerken van een depressie zijn:

  • een sombere, neerslachtige stemming met een gevoel van leegheid
  • het verlies van interesse in dingen en van plezier in het leven: niet meer blij kunnen zijn

Als er sprake is van een depressie, zijn er vaak ook meerdere van van de volgende klachten/symptomen aanwezig. Deze klachten geven dan ook een verstoring van het dagelijks functioneren:

  • schuldgevoelens of een gevoel van waardeloosheid
  • slaapstoornissen
  • weinig energie en/of vermoeidheid
  • verminderde of juist grotere eetlust of duidelijke gewichtsverandering
  • aanhoudende lichamelijke onrust of juist traagheid
  • besluiteloosheid en concentratieproblemen
  • terugkerende gedachten over zelfdoding of de dood in het algemeen

Als u naast de 2 kenmerken, ook meerdere klachten bij u zelf of bij een ander herkent, dan kan er sprake zijn van een depressie. Daarvoor moeten de kenmerken en klachten wel enkele weken achter elkaar hebben aangehouden. Is dat zo, dan raden wij u aan contact op te nemen met uw huisarts. Zeker als u terugkerende gedachten over zelfdoding hebt. Vult u ook de zelftest op deze website in.

5. Boeken

Depressief? van Tim la Haye uitgegeven in 1974. Een boek, die aangeeft hoe je jezelf of anderen kunt helpen.

Soms moet ik opeens huilen” “over mensen met depressies”. Ton Valkenburg

Oorzaken en genezing van geestelijke depressiviteit Dr. D.M. Lloyd-Jones Prijs: € 7,95

Hoe overwin ik mijn depressie Dr. Neil T. Anderson Prijs: € 9,95  (nieuw te koop)

Depressiviteit en christelijk geloof J. van der Graaf (alleen 2de hands te verkrijgen)

Depressiviteit en depressie P.J. Verhagen & P.J. Verhagen (nieuw te koop)

We willen weer opnieuw van Jezus leren. Hij gaf lessen voor een goed leven.